De oppasoveroma is al onder ons

Google kent het woord oppasovergrootmoeder nog niet. Van Dale kent zelfs ‘oppasoma’ niet. Dat woord stond in 2001 voor het eerst in NRC Handelsblad. En de tweede keer, in 2003, was het een artikel waarin een oppasoma en -opa alweer mopperden over de tijd die het oppassen kost: „verdorie, ik sta niet in dienstverband”.

De gemiddelde leeftijd stijgt snel en mensen worden ook gezonder oud. De oppasovergrootouder is niet ver weg.

Wat draagt de wetenschap daaraan bij?

Vooral ziektepreventie zorgde tot nu toe voor het succes. Dat betekent: zorgen dat mensen gezond blijven en niet dood gaan. Onderzoekers wezen de weg. Mensen kunnen veel zelf doen. Lichaamsbeweging. Niet roken. Niet buiten de pistes skiën. U kent het wel. Maar de overheid moet ook veel doen: veilig verkeer, schoon drinkwater, werkende riolen, vuilnis ophalen, een sociaal vangnet, op tijd een dokter en medicijnen voor iedereen. Maar dat laatste niet overdrijven, zoals in de Verenigde Staten, waar rijke oververzekerden schade oplopen door te veel medische zorg.

De laatste jaren worden er in Nederland ieder jaar pakweg 180.000 baby’s geboren. Hoe meer kinderen volwassen worden, hoe meer volwassenen bejaard, en hoe meer bejaarden 100 worden. Om stokoud te worden gaat het er tot nu toe vooral om de uitval te stoppen. De onderzoekers zijn het er wel over eens dat veel mensen geschikt zijn om redelijk gezond de honderd te passeren.

De afgelopen paar decennia heeft ook behandeling gezorgd voor afname van de uitval. Vooral de behandeling van hart- en vaatziekten was succesvol.

Het onderzoek bij diersoorten die succesvol verouderen, waar Lucas Brouwers in deze bijlage (pag. W4-5) over schrijft, kan nieuwe anti-verouderingstherapieën voor de mens opleveren. Dat is een hele nieuwe richting van preventie. Zullen we ooit door genmanipulatie bij mensen de basale celmachinerie aanpassen, zodat we kwalitatief betere eiwitten maken? De naakte molrat doet dat, wordt oud en krijgt nauwelijks kanker.

Kanker, dat is voor veel mensen een groot struikelblok op weg naar de gezonde ouderdom. In 2012 stierf 32 procent van de overledenen – bijna een derde – aan kanker. Dat percentage stijgt. Hoe meer andere ziekten en ongelukken uitblijven, hoe belangrijker kanker wordt.

Er is iets raars met kanker: één ontspoorde cel die kankercel wordt is genoeg om een mensenlichaam te slopen. Therapie die ons ouder maakt is een mooi idee, maar zal er ooit een therapie mogelijk zijn die álle cellen in het gareel brengt? Het valt te bezien. Het is nog nooit vertoond. Maar ook zonder die nieuwigheden is de oppasovergrootmoeder al onder ons.