De jeugdhulp wordt mishandeld

Jeugdzorg en politiek gaan slecht samen. Jeugdzorg vereist investeringen die pas op lange termijn renderen. Politici zijn geïnteresseerd in de korte termijn, de volgende verkiezingen, afgezien van een enkel gruwelijk mishandeld kind waar Kamervragen over te stellen zijn. Het is deze mismatch tussen politiek van vandaag en zorg voor overmorgen, die geleid heeft tot een wetsontwerp dat de jeugdhulp dreigt aan te tasten en waar alle deskundigen zich eensgezind tegen gekeerd hebben. Dat wetsontwerp heeft geruisloos de Tweede Kamer gepasseerd en ligt nu bij de Eerste Kamer.

Wat is er mis met die wet? Het plan is om de hele jeugdhulp, medisch en sociaal, onder te brengen bij de gemeenten. Dat oogt aardig, alle jeugdzorg locaal regelen in het dorp, waar alle hulpverleners het gezin en elkaar kennen. Waarom zijn deskundigen dan tegen?

Het grootste bezwaar is dat de psychiatrische jeugdzorg uit de geestelijke gezondheidszorg wordt gelicht en bij de gemeenten ondergebracht. Die maatregel lijkt ingegeven door de misvatting dat kinderen weinig echte psychiatrische ziekten hebben, alleen aanpassingsstoornissen, waar sociale werkers wel raad mee weten. Als tijdig opvoedingsondersteuning wordt gegeven, zouden die psychiatrische ziekten voorkomen kunnen worden.

Dat is niet zo. Kinderen kunnen ernstige psychiatrische ziekten krijgen, die deskundige diagnostiek en therapie vereisen. Je kunt die schaarse psychiaters niet even over de dorpen verkavelen en losmaken uit de algemene psychiatrische zorg. Als de aanspraak op jeugdpsychiatrische hulp uit de Zorgverzekeringswet wordt gelicht, wordt bovendien het individuele recht op medische zorg vervangen door een ‘zorgplicht’ van de gemeente. Potentiële willekeur.

Het is ook onduidelijk hoe die jeugdpsychiatrische zorg wordt ingepast in de dorpszorg. Hoe gaan de nog in te stellen ‘wijkteams jeugd en gezin’ dat doen? Psychiaters zijn te duur voor zo’n team en amateurs gaan dus de noodzaak voor psychiatrische zorg vaststellen. Hoe wordt die. zorg ingehuurd en betaald in de dorpen? Wie betaalt de opname in een landelijke inrichting? Kunnen ouders nog met hun kind naar een gespecialiseerde psychiatrische kliniek in een andere gemeente?

Rob Oudkerk kon in deze krant stoer doen over de herziening van de jeugdzorg, maar deskundige dokters vinden het uitlichten van de jeugdpsychiatrie uit de medische zorg „een historische vergissing”. De kindergeneeskunde halen we ook niet uit het ziekenhuis om die in de dorpen dichter bij de kinderen te stationeren.

Er is ook een privacyprobleem. Het lijkt wel efficiënt om alle informatie van een gezin in het gemeentehuis te concentreren, maar als daar medische informatie bij zit, komt die onder ogen van ambtenaren die niet aan een medisch of psychologisch beroepsgeheim zijn gebonden. Als er verschil van mening is gaat het naar de gemeenteraad! Onacceptabel vinden alle beroepsorganisaties dat.

Zelfs mensen die voor vereenvoudiging van de jeugdhulp zijn – want die is nu wel erg log en gecompliceerd – houden hun hart vast. De overheveling van alle rijks- en provincietaken in de jeugdhulp naar de gemeenten is een megaoperatie en die gaan bijna altijd mis. In dit geval kun je daar gif op innemen. Er zijn geen pilots gedaan om te zien of dit überhaupt kan werken. Er is geen evidence-based plan en de operatie mist de steun van de mensen die de gemeentelijke zorg moeten gaan leveren. De invoering van de Obamacare laat zien hoe zulke onberaden overheidsacties uitpakken. En deze megaoperatie gaat ook nog gepaard met een forse bezuiniging van 15 procent.

Jeugdhulp is mensenwerk en bezuiniging kan niet worden opgevangen met slimmere apparaten of computerprogramma’s. Voor grote gemeenten, die bereid zijn geld toe te leggen, valt er nog iets te plooien. Een dorp dat toch al tekortkomt, zal de jeugdzorg niet op fatsoenlijk niveau kunnen leveren: te weinig geld, infrastructuur, deskundigheid. Er gaan dus grote geografische verschillen optreden in de kwaliteit van de jeugdzorg.

De jeugd-ggz en betrokken ouders klampen zich vast aan de laatste reddingsboei, de Eerste Kamer. Dat lijkt terecht. De Eerste Kamer heeft een doorwrocht pakket van 42 pagina’s vragen ingediend bij de regering. Daarin worden alle bezwaren die hier zijn aangestipt breed uitgemeten. Alle partijen vinden dat het recht op jeugdpsychiatrische hulp niet vervangen mag worden door een gemeentelijke ‘zorgplicht’, die naar believen door ieder dorp kan worden ingevuld (postcodezorg), maar voorlopig geeft de regering niet toe.

Goede psychiatrische ondersteuning helpt kinderen met depressies of autisme het beste van hun leven te maken en de last voor het gezin dragelijk te houden. Die kinderen hebben toch al een rotlot uit de biologische loterij getrokken en dan moet niet ook nog geknoeid worden met de zorg die ze nodig hebben. Daar komt bij dat alle goede jeugdhulp, inclusief opvang van sociaal zwakke gezinnen, kosteneffectief is. Het kost nu wat, maar spaart geld op termijn. Het voorkomt latere ziekte, asociaal gedrag en criminaliteit. Van goede jeugdhulp profiteren niet alleen de kinderen die hulp nodig hebben, maar ook de maatschappij als geheel. Als nu het kabinet Rutte 2 deze jeugdwet overhaast doorzet, zal het kabinet Rutte 10 met de brokken zitten.