De Fransen zijn net als wij: eerst zien, dan geloven

5 Het Vrijheidsbeeld, New York

Is Frankrijk nog wel een modern land? Met de Franse reputatie gaat het niet goed. Op tv zien we, behalve Franse militairen in Afrika, vooral scènes van sociale onrust.

Werknemers zijn wanhopig omdat bedrijven moeten sluiten. Ze zijn boos over ingrepen van de regering die de economie gezonder moeten maken, maar de welvaartstaat aantasten. Of ze demonstreren tegen het recht van homoseksuelen om te trouwen. We lezen waarschuwingen van economen: Frankrijk blijft gevaarlijk achter.

En de overheidsfinanciën zijn niet op orde, hervormingen van pensioen en arbeidsmarkt gaan te langzaam. In de EU kan Frankrijk niet meer op tegen Duitsland. De staat zit zichzelf en de samenleving in de weg: te groot, te onbeweeglijk, te top-down.

Soms krijgen (buitenlandse) journalisten de schuld: altijd maar die French bashing. Ik hoorde het ook weleens, toen ik er tussen 2005 en 2010 correspondent was: schrijf liever wat Frankrijk zo typisch Frans maakt. Vooral ‘francofielen’ lezen dat graag: Frankrijk als idyllisch anachronisme, een eiland in de tijd, waar het goede leven nog voorop staat en de politiek de economie commandeert, in plaats van andersom.

Verbazingwekkend is het dan wat er gebeurt als je terug bent in Nederland: opeens word je zelf beschouwd als francofiel – jij kent het ondoordringbare land immers, je bent overal geweest, en kijk, je zegt ook ‘voilà’: je gedraagt je zelfs een beetje als een Fransman. Na het bashen de romantisering.

Iets positiefs over Frankrijk

Maar is er nog wel iets positiefs te melden, behalve dat het een mooi land is om op vakantie te gaan, er nog altijd charmante films worden gemaakt en keurige exposities worden gehouden in dito musea?

Laten we het eens proberen. Een testje. We zoeken vijf verschijnselen waardoor Frankrijk opvalt, maar laten deze begrippen weg: stokbrood, stagnatie, staking, verstikkende staat, toerisme, Françafrique en ‘oh la la’. Wat blijft er dan nog over, vanuit Nederland gezien?

1) De Thalys. Dat is de anti-Fyra: een hoge snelheidstrein die rijdt, al jaren. Vertraging ligt vaak aan België en Nederland. Fransen kunnen het dus wel, vooroplopen. Ze zijn sterk in infrastructuur, energie en vervoer. De Franse bedrijven Connexxion en Veolia laten de regionale bussen rijden in Nederland.

2) Louis Vuitton. Veel meer dan een tas. Als L en de V uit de naam van moederconcern LVMH staat het merk voor een stil Frans succes: de wereldwijde branding Frans = luxe. Daarom drinken Chinezen Franse wijn en champagne. De Champs Elysées vormen niet ’s werelds meest bijzondere winkelstraat – maar tot in Rusland en Amerika staan de Champs in een luxerijtje met Côte d’Azur en het luxe skioord Courchevel.

3) Daft Punk. Dancemuziek van twee heren uit Parijs die zorgvuldig op de achtergrond blijven om aan sterrendom te ontkomen, al sinds de jaren negentig.

4) Michel Houellebecq. Of hij kenmerkend is voor de Franse literatuur valt te betwisten. Maar wat je ook van zijn boeken vindt, de Franse schrijver opereert aan de front van de moderne menselijke eenzaamheid: in lege provinciesteden, binnen relaties of overgeleverd aan (bio-)technologie en waanideeën.

5) LeWeb. Vijftien jaar geleden was Loic Le Meur een van de eerste bloggers en ondernemers die in Frankrijk bekendheid verwierven en miljoenen verdienden met internet. Intussen organiseert hij jaarlijks in Parijs en nu ook in Londen een conferentie die vanuit in Nederland en tientallen andere landen sociale-mediaspecialisten en internetondernemers aantrekt.

Als het om internet gaat, is het gebruikelijk te melden dat de Fransen eerst de minitel hadden, en daarom vrij laat aan het internet gingen. Maar wie denkt aan Frankrijk bij het spelen van Order and Chaos Online op een tablet – net onderscheiden als een van de beste 3D-spellen op mobiele apparaten? Het is van Gameloft, een miljoenenbedrijf in de game-industrie uit Parijs.

Als je op deze top-vijf afgaat, kantelt het beeld. De Fransen gaan mee met de tijd, en lopen soms voorop, al moeten ze zich daarvoor in het Engels uitdrukken. Vernieuwingen zijn niet meer ‘typisch’ Frans – maar van welk land zouden we dat nog verwachten?

Waarom dringt dat beeld van het andere, ondernemende, zich aanpassende Frankrijk niet door? Laten we er niet omheen draaien: de beste French bashers zijn de Fransen zelf. Zij zeggen het tegen onderzoekers, journalisten en vooral tegen elkaar: wij zien het somber in. Sociologen schrijven over het nationale verval en over de middenklasse die het vertrouwen heeft verloren dat haar kinderen het even goed zullen hebben.

De overeenkomsten vallen op

Terug in Nederland vallen juist een aantal overeenkomsten op. Net als in Nederland en andere Europese landen zijn Fransen positiever over hun eigen leven dan over het land. Er is meer. Er zijn tekenen van wat je de ‘softe’ Europese integratie zou kunnen noemen: niet door regels uit Brussel, maar in het ritme van het maatschappelijke en democratische leven. De worsteling met Europa, de frustratie bij een deel van de kiezers over een politieke elite die hun belangen niet meer zou dienen.

Opvallend is de veranderende rol van de nationalisten in beide landen (PVV en Front National), die elkaar nu opzoeken om samen te werken. Frankrijk is conservatiever over euthanasie, het homohuwelijk en prostitutie – maar het valt op dat het debat over deze immateriële thema’s min of tegelijk opflakkert.

Toch maakt dit de landen niet vertrouwder met elkaar. Voor veel Nederlanders wordt het buitenland vanaf Lille exotisch. Parijs is mooi, maar geen Berlijn, Londen of New York: niet de stad waar het gebeurt. De Frans taal is moeilijk en niet hip. Op middelbare scholen en universiteiten verliest het Frans terrein.

Als François Hollande Frankrijk een moderner imago wil bezorgen, komt hij op een onhandig moment. De verhalen over zijn achttien jaar jongere maîtresse van afgelopen week bevestigen de Franse reputatie als exotisch land, waar het gebruikelijk is dat de president simultaan regeert en rotzooit. De sociaal-economische hervormingen die Hollande dinsdag aankondigde zijn met scepsis begroet. Kan de linkse softie Hollande bereiken wat de rechtse Draufgänger Sarkozy en overlevingskunstenaar Chirac nooit lukte: het verzet trotseren?

Nederlanders zijn net Fransen als het om de overheid gaat: eerst zien, dan geloven.