Column En mag Edward Snowden nu ook naar huis?

Het is mei 2013. Edward Snowden belt zijn werkgever, een afdeling van de National Security Agency (NSA) in Hawaii. Hij voelt zich niet lekker, zegt hij. Of het goed is als hij even een paar dagen op bed blijft liggen.

Na een paar dagen belt de NSA naar Snowden om te vragen hoe het gaat. Niet goed. Hij heeft last van zijn epilepsie, vertelt Snowden. Hij moet naar het buitenland voor een behandeling.

De bleke, onopvallende systeembeheerder met top security clearance vliegt naar Hongkong met vier laptops in zijn bagage. Daar ontmoet hij journalist Glenn Greenwald van The Guardian voor het eerst. De journalist met wie Snowden al maanden contact heeft via versleutelde chatsessies.

Dan, op zondag 9 juni, hoort de NSA weer van Snowden. Via een interview met Greenwald, opgenomen in een hotel in Hongkong. Snowden blijkt de bron achter het nieuws van enkele dagen daarvoor: de NSA tapt op grote schaal informatie van burgers en bedrijven af.

„Dit moeten wij niet beslissen”, zegt Snowden in het interview. „Niet de NSA, maar het publiek moet uitmaken of deze [spionage]programma’s en dit beleid goed of fout zijn.”

Snowden downloadde duizenden documenten over geheime operaties van verschillende Amerikaanse inlichtingendiensten in zijn periode op Hawaii, zo’n drie maanden. Het zijn de documenten die het nieuws nu al meer dan een half jaar beheersen.

Snowden leert van de fouten die eerder zijn gemaakt door soldaat Bradley (‘Chelsea’) Manning en Julian Assange van Wikileaks. Snowden legt niet al zijn kaarten in één keer op tafel, maar levert tot nu bijna wekelijks nieuwe brokjes informatie. Via Greenwald aan steeds nieuwe journalisten uit nieuwe landen. Elke voorpagina voert de druk verder op.

Druk waar de Amerikaanse president Barack Obama gisteren gedeeltelijk voor zwichtte. De macht van de NSA wordt ingeperkt. Er is „een nieuwe benadering nodig”, vertelde Obama. De moed van één onopvallende systeembeheerder blijkt niet voor niks te zijn geweest.

Snowden leeft nu in ballingschap in Rusland. Een terugkeer naar de VS zou waarschijnlijk leiden tot een levenslange gevangenisstraf of de doodstraf. Zoals Manning, in augustus veroordeeld tot 35 jaar cel. Zo gaat het vrije Westen om met klokkenluiders.

Terwijl de wereld Snowden dankbaar moet zijn. Dankzij hem weten wij, het publiek waar Snowden op doelde in zijn interview, (ongeveer) wat PRISM is. Dat inlichtingendiensten onze mails en Facebookberichten lezen. Onze webcams en smartphones gebruiken om ons te bespioneren. Dat communiceren, in welke vorm dan ook, niet meer iets tussen twee mensen is. Dat we de overheid niet blind moeten vertrouwen.

Edward Snowden heeft ons van onze naïviteit verlost. Dat maakt Snowden, pas dertig jaar, de grootste held van zijn generatie.

Stijn Bronzwaer (@nextstijn) is redacteur en columnist (nieuwe) media van nrc.next