Stoppen de aardbevingen nu? (en andere vragen over het gasbesluit)

Februari vorig jaar. Een bewoner wijst een scheur aan in de muur van zijn woning, nadat Groningen opnieuw door twee aardbevingen werd getroffen. Foto ANP

Er is een besluit. Na maanden onderzoek en veel protest over de gaswinning in Groningen maakte minister Kamp vanmiddag tijdens een rumoerige persconferentie het kabinetsbesluit over de gaswinning bekend.

Het besluit is een reactie op een plan van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) voor de gaswinning voor de komende jaren en is gebaseerd op veertien onderzoeksrapporten en verschillende adviezen van onder meer de toezichthouder op de mijnen.

Allereerst, waarom is er ophef over de gaswinning in Groningen?

De discussie kwam het afgelopen jaar in een stroomversnelling, vanwege de vele aardbevingen in het gebied. Dit is wat er in grote lijnen gebeurde:

Augustus 2012
Aardbeving in Huizinge met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter: de zwaarste beving ooit gemeten in het gaswinningsgebied.

januari 2013
Toezichthouder SodM adviseert minister Kamp de gaskraan zoveel als mogelijk dicht te draaien omwille van de veiligheid. Er dreigen, waarschuwt de toezichthouder, meer en sterkere aardbevingen.

februari 2013
Kamp stelt het besluit over de gaswinning uit. Hij wil eerst meer onderzoek laten doen. Intussen treffen drie zwaardere bevingen het gebied. Commissaris van de koning Max van den Berg in Groningen vraagt om een miljard euro compensatie.

mei 2013
Max van den Berg schakelt een commissie van wijzen in om onderzoek te doen naar de toekomst van het gaswinningsgebied. Voorzitter is PvdA’er Wim Meijer.

november 2013
De commissie-Meijer komt met twaalf maatregelen die de regio leefbaarheid en werk moeten brengen. Kosten: 995 miljoen euro. Naast bewonersorganisatie Groninger Bodem Beweging (GBB) komen er nieuwe actiegroepen zoals Loeske en Schokkend Groningen. Anders dan de GBB willen zij niet onderhandelen, maar actievoeren.

december 2013
Kamerleden scharen zich achter het rapport-Meijer. Dit jaar zijn er 127 aardbevingen geregistreerd (93 in 2012). De NAM kreeg meer dan 11.000 schademeldingen na ‘Huizinge’.

Duidelijk, wat houdt het besluit van vandaag precies in?
De gaswinning in het meest risicovolle gebied, dat rondom Loppersum, wordt de komende drie jaar met tachtig procent verminderd. Daarnaast komt er 1,2 miljard euro beschikbaar voor de regio voor het versterken van gebouwen, huizen en infrastructuur om de leefbaarheid van het gebied te verbeteren.

Het besluit geldt voor drie jaar. In die periode wordt nader onderzoek gedaan en wordt er een nieuw winningsplan opgesteld. Daarna wordt opnieuw een besluit genomen.

Minder gaswinning in Loppersum, maar hoe zit het met de rest van Groningen?
Nee, daar wordt niet per se minder gas gewonnen en dat ligt een beetje ingewikkeld. Voor de totale winning in Groningen wordt het productieplafond voor 2014, 2015 en 2016 namelijk wel begrensd: op respectievelijk 42,5, 42,5, en 40 miljard kubieke meter gas. Dat is veel minder dan in 2013, toen er bijna 54 miljard kubieke gas werd geproduceerd. Maar, zo legt NRC-redacteur Renée Postma uit, het is niet helemaal wat het lijkt.

In de voorgaande jaren werd veel meer gas gewonnen dan de gemiddelde productie die tot 2020 is afgesproken. Daarom mag er volgens de al bestaande afspraken de komende jaren gemiddeld nog maar 42,5 miljard kubieke meter gas worden gewonnen. Postma:

“De limiet is de komende twee jaar dus niet lager dan wat er al was afgesproken. Dat in 2016 de grens naar 40 miljard gaat toont aan dat er uiteindelijk wel minder gaat worden gewonnen, maar hoeveel minder precies hangt uiteindelijk af van de jaren na 2016.”

Als de limiet niet echt lager is, maakt het dan ook niks uit voor de schatkist?
Nee, het maakt een groot verschil. Er is nu een duidelijk plafond per jaar in plaats van over een langere periode, dat niet zoals voorgaande jaren kan worden overschreden (in de verwachting dat er later wel minder zal worden gewonnen). Daardoor komt er minder geld in de schatkist. Dit jaar gaat het om zevenhonderd miljoen euro, volgend jaar om zeshonderd miljoen en in 2016 om een miljard. Politiek redacteur Derk Stokmans:

“Dit zijn vrij substantiële bedragen, maar relevant is dat het niks structureels is. We weten al langer dat de gasbel leegloopt, dus de geraamde opbrengsten liepen al terug. Nu gebeurt het alleen iets sneller. Dit gat zal voorlopig niet worden gedicht. Allereerst past het binnen de systematiek van het ministerie van Financiën om in het voorjaar pas eventuele aanpassingen van de begroting te onderzoeken. Daarnaast hoopt de regeringscoalitie dat er tegen die tijd mogelijk meevallers zijn vanwege een aantrekkende economie. Dan hoeft er niks extra’s bezuinigd te worden.”

Stoppen de aardbevingen nu wel door dit besluit?
Nee, niet meteen. De bodem reageert met een vertraging tot anderhalf jaar op de gaswinning. Volgens de toezichthouder, het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), is het verminderen van de boringen bij Loppersum wel de meest effectieve manier om de aardbevingen in het risicovolle gebied te verminderen. Het is zelfs effectiever dan een algemene productievermindering in het hele gasveld met bijvoorbeeld 40 procent.

Maar de bevingen zullen dus voorlopig aanhouden. En omdat vorig jaar uitzonderlijk veel gas gewonnen is kan Groningen rekenen op meer en zwaardere bevingen.

Hoe zwaar kunnen die aardbevingen worden?
De zwaarste aardbeving tot nu toe was dus 3,6 op de schaal van Richter, maar vorig jaar waarschuwde de toezichthouder voor aardbevingen tot een kracht van 5 op de schaal van Richter. Vandaag kwam minister Kamp op basis van de rapporten met een specifiek getal. Verslaggever Wubby Luyendijk, die aanwezig was bij de persconferentie:

“Minister Kamp zei vanmiddag dat er de komende drie jaar rekening wordt gehouden met aardbevingen met een maximale zwaarte van 4,1 op de Schaal van richter. Maar, zo zei hij, er is een kans van 10 procent dat er toch een zwaardere beving komt.”

Maar de Groningers krijgen dus 1,2 miljard. Zijn ze tevreden?
Niet echt. De persconferentie van Kamp werd vandaag al verstoord door de boze demonstranten die buiten stonden. Zij vinden het besluit niet ver genoeg gaan, omdat de gaswinning doorgaat en het risico op aardbevingen blijft bestaan.

De meeste acties waren deze week nog ludiek, maar actievoerders van Schokkend Groningen kondigden eerder aan voor “wereldnieuws” te zorgen als Den Haag niet luistert. Kamp gaat vanavond in gesprek met vijf van de betogers. Lees hier een bericht over de politieke reacties op dit besluit.