Het gaat niet om afkomst, het gaat om hun bestaan

Morgen staat er weer een demonstratie gepland in Hamburg Krakers, linkse studenten en buurtbewoners hebben elkaar gevonden

Voor het voormalige Floratheater, nu krakersbolwerk Rote Floracomplex, is de ruit van een auto ingegooid. Foto Reuters

Andreas gaat zitten op een van de stoelen voorin de St. Pauli-kerk, die uitkijkt over de Hamburgse haven. Terwijl zijn lotgenoten de kerk binnendruppelen voor een vergadering, zegt hij dat hij natuurlijk dankbaar is voor alle steun die hij en de hele groep van driehonderdvijftig Afrikaanse vluchtelingen hier van de buurt gekregen hebben. „Maar met al die gewelddadige demonstraties van de afgelopen weken willen we niks te maken hebben. Anders gaan de mensen denken dat we voor oorlog zijn gevlucht en nu oorlog hier op hun straten maken.”

Andreas, die illegaal is en daarom zijn achternaam niet gebruikt, bedoelt niet alleen de grote rellen in de nacht van 21 december. Toen vielen er bij gevechten tussen de oproerpolitie en meer dan vierduizend linkse activisten, ‘autonomen’ uit heel Duitsland, meer dan honderd gewonden aan de kant van de politie. Volgens de actievoerders raakten aan hun kant vijfhonderd mensen gewond.

Wc-borstelgebied

Erger was, volgens Andreas, dat de politie vanaf 4 januari een groot deel van de stad tot Gefahrengebiet verklaarde. Dat betekent dat de politie in die zone zonder concrete verdenking iedereen staande kan houden, kan fouilleren en in hechtenis kan nemen.

Aanleiding was volgens de politie een aanval van autonomen op het politiebureau midden op de Reeperbahn, de rosse buurt van de havenstad. Daarbij werd een agent door een steen in zijn gezicht getroffen, deelde de politie aanvankelijk mee. Toen later bleek dat dit niet zo gebeurd was, bleef de uitzonderingstoestand toch van kracht. Elke avond was het daarna onrustig in de stad. Heel Duitsland begon zich af te vragen wat er aan de hand was in Hamburg.

Af en toe wat spektakel rond het krakersbolwerk in het voormalige theater Rote Flora in de hippe Schanzenwijk hoort bij de folklore, maar dit was van een ander kaliber. Buurtbewoners zijn wel wat gewend, maar de voortdurende doorzoekingen door de politie zetten veel kwaad bloed. Staatsrechtgeleerden zetten vraagtekens bij de grote bevoegdheden die de Hamburgse politie kennelijk heeft om fundamentele rechten van burgers voor onbepaalde tijd op te schorten.

De befaamde oud-burgemeester Klaus von Dohnanyi (SPD), die in de jaren tachtig door een combinatie van hard optreden en overleg een eind maakte aan hevige krakersrellen in deze buurt, bood zich deze week aan als bemiddelaar. De huidige burgemeester Olaf Scholz (SPD) is daar nog niet op ingegaan.

Afgelopen week was op het nieuws te zien dat bij het fouilleren van een jonge man die iets verdachts in zijn broek leek te hebben een wc-borstel tevoorschijn kwam. Meteen groeide die Klobürste uit tot het symbool van burgerlijke ongehoorzaamheid tegen de Hamburgse autoriteiten. Tijdens demonstraties afgelopen weekeinde liep iedereen met een pleeborstel rond. Blogs deden live verslag ‘vanuit het wc-borstelgebied’.

Geen makkelijke buurt

„De zaak escaleerde eigenlijk al sinds Scholz in oktober probeerde versneld de vluchtelingen uit te zetten,” zegt pastor Sieghard Wilms van de St. Paulikerk. Hij is de kerk binnengekomen om met de vluchtelingen te vergaderen. „Dit is geen makkelijke buurt,” zegt de pastor. „Er is altijd wat aan de hand. Meestal gaat het om chicas, armas, drogas ofwel vrouwen, wapens en drugs. Het is dus belangrijk dat we vertrouwen hebben in de politie.” Maar het vertrouwen was ver te zoeken, vertelt Wilms, toen de politie in oktober iedereen met een Afrikaans uiterlijk staande hield voor identiteitscontroles. „Het was net nadat er weer een schip met honderden vluchtelingen was vergaan bij Lampedusa. De buurt was woedend. De vluchtelingen zaten hier in de kerk, maar de politie arresteerde telkens mensen die zich buiten waagden. Er waren geruchten dat de politie zelfs de kerk in wilde om die mensen te arresteren. Buurtbewoners gingen de kerk bewaken. Er waren demonstraties, niet alleen van de beroepsactivisten. Ook gewoon mensen uit de wijk liepen mee, met hun kinderen.”

Wilms verweet de politie gebrek aan tact en wist de autoriteiten zover te krijgen dat zij inbonden. „Ik heb ze gezegd dat de zaak dreigde te escaleren. Maar sindsdien is het niet meer rustig geworden. De demonstranten rond Rote Flora, studenten en bewoners gingen ook de straat op voor klassieke thema’s: het voortbestaan van het krakersbolwerk, de verwaarlozing van goedkope woningen door speculanten. Dat is een gekke mix. Het gaat de mensen in deze kerk niet om het in stand houden van een bepaalde lifestyle, maar om hun bestaan.”

Er stond niemand op de brug

Op straat bij een spoorbrug vlak bij het krakersbolwerk wijst Dominik Brück (28) naar boven. Op de straten in de buurt zijn gisteren nog sporen te zien van recente ongeregeldheden: kapotte winkelruiten, zwartgeblakerde plekken, verwoest straatmeubilair. „Ik stond hier naar de demonstratie te kijken en volgens de politie zouden ze vanaf de brug met stenen zijn bekogeld. En daarom werd er een charge ingezet. Maar ik heb niemand gezien daarboven. Vreemd.” Brück is medeoprichter van de website Mittendrin, een buurtkrant, en volgt de gebeurtenissen in het centrum op de voet. Hij heeft een reconstructie gemaakt van de grote rellen op 21 december op deze plek. Hij gelooft dat de situatie door het harde optreden van de politie uit de hand is gelopen. „Natuurlijk waren er ook veel autonomen van buiten de stad. Die waren uit op geweld. Die gooiden ook de ramen in van kleine winkeliers.”

Afgelopen weekeinde besloot de politie het gebied waar de uitzonderingstoestand van kracht was in te perken en maandagmiddag werd de noodverordening opgeschort. De rust was volgens de politiewoordvoerder hersteld.

Sinds dinsdag zijn alle betrokkenen begonnen met het aanwijzen van de verantwoordelijke voor de uit de hand gelopen situatie in Hamburg. Oppositiepartijen (dat zijn alle partijen behalve de SPD, die regeert in Hamburg alleen) verwijten het bestuur de politie niet in de hand te hebben. En ze wijzen erop dat burgemeester Scholz maandagochtend in de Süddeutsche Zeitung nog gezegd heeft dat de noodwet van kracht zou blijven. Die middag verklaarde de politie juist dat de noodverordening niet meer van kracht was.

Rote Armee Fraktion

Op de lokale televisie wijst ondertussen het hoofd van de Hamburgse inlichtingendienst „linkse activisten” aan als de hoofdschuldigen. En hij wijst op een website waarin uitgebreide handleidingen zijn verspreid hoe de politie effectief kan worden bestreden. De ‘linkse demonstranten’ begeven zich volgens de inlichtingenchef „op het randje van terreur”. Feit is dat politieautoriteiten in heel Duitsland nog altijd een trauma hebben door het optreden van de links-extremistische terreurorganisatie Rote Armee Fraktion (RAF) die vanaf 1970 bijna 28 jaar lang aanslagen pleegde. Activisten van de Rote Flora distantieerden zich onmiddellijk van de „militaristische” teksten op internet. En het SPD-stadsbestuur heeft een projectontwikkelaar die eigenaar is van het krakerscomplex de wacht aangezegd. Hij zou met zijn aankondiging de boel te laten ontruimen de echte oorzaak zijn achter de onrust in het stadsdeel.

Sinds maandag de noodverordening werd opgeheven zijn er geen nieuwe protesten geweest. De vluchtelingen in de St. Paulikerk zijn blij dat de rust lijkt terug te keren. „Wij willen gewoon dat onze aanvragen voor een verblijfsgunning niet in gevaar komen”, zegt Andreas. „Uiteindelijk wil ik de taal leren en weer aan het werk in mijn beroep in de marketing.” Maar rustig wordt het voorlopig niet in Hamburg. Voor komende zaterdag is alweer opgeroepen tot een nieuwe demonstratie.