De machtigste man van Amerika

Roger Ailes, mede-oprichter en hoogste baas van Fox News, in de studio in New York, 2006. Het kabelstation is de best bekeken nieuwszender in de VS. Foto AP/Jim Cooper

Weinig mensen worden zo gehaat in links Amerika als Roger Ailes (73). De imposante en barokke oprichter van Fox News Channel zal ook niets nalaten om dat beeld te bevestigen. Sterker nog, hij gedijt er goed bij. Wat links niet begrijpt, is dat Ailes er in eigen kring juist geloofwaardiger wordt. Iedere keer dat hij wordt aangevallen op MSNBC, in The New York Times of in The Daily Show, kruipt de conservatieve Fox-kijker nog iets dichter tegen Ailes aan. Een aanval op Ailes is in de wereld van Fox slechts een bevestiging van de vooringenomenheid van de progressieve Amerikaanse media. Dat is het geniale van Roger Ailes.

Deze week verscheen een geruchtmakende, niet-geautoriseerde biografie van Ailes, geschreven door Gabriel Sherman, een jonge journalist van New York Magazine, getiteld The Loudest Voice in the Room. Al voor het verschijnen van het boek liet Ailes weten dat het vol leugens stond, en dat Sherman niet eens de moeite had genomen zijn feiten te controleren. Sherman zegt dat Ailes niet wilde meewerken. Het is een nieuw voorbeeld van de twee waarheden-logica waar de carrière van Ailes op gebouwd is. Ailes gelooft niet in „enerzijds-anderzijds-journalistiek”, wordt hij halverwege het boek geciteerd. Zwart-wit, dat verkoopt.

Democraten zien in Roger Ailes de aanvoerder van een politiek-journalistiek complex, dat alle middelen inzet om de Republikeinen aan de macht te helpen. Hoewel dat met talloze voorbeelden in het boek wordt bevestigd, ziet Gabriel Sherman Ailes vooral als een handelaar. Ailes gelooft heilig in polarisatie als manier om geld te verdienen. Angst zet mensen in beweging. Politieke verdeeldheid is geld waard. Want, zo schrijft Sherman, „Conflict is intrinsiek interessanter dan consensus. Obama’s inspanningen om een verzoener te zijn, kunnen dat niet veranderen”.

Het is de succesformule van Fox News Channel, het kabelstation dat al twaalf jaar met afstand de best bekeken nieuwszender in de Verenigde Staten is. Fox (met gemiddeld 1,76 miljoen kijkers per dag) is groter dan het linkse MSNBC (640.000 kijkers) en het neutrale CNN (413.000) samen. In 1996, het jaar dat Ailes Fox News Channel met mediamagnaat Rupert Murdoch oprichtte, dacht hij nog dat de zender een populistische, tabloid-achtige toon moest hebben. Maar in de loop van de jaren werd Fox rechtser: uitgesproken anti-Democratisch, kritisch op compromisgezinde Republikeinen. Het populistische sentiment is tot vandaag zichtbaar, maar wordt maar bij één kant van het politieke spectrum ingezet.

Langzaam creëerde Fox met groot succes een parallelle wereld. Relatief onbekende presentatoren als Sean Hannity en Bill O’Reilly groeiden uit tot het rechtse geweten van de zender. Aanvankelijk presenteerde Hannity een talkshow met de linkse satiricus Alan Colmes, maar al snel liet Fox de schijn van onpartijdigheid varen. Colmes werd afgevoerd, en Hannity kreeg een eigen programma. Daarin geeft hij ruim baan aan complotdenkers, rechtse columnisten of wie ook maar een appeltje met progressieven te schillen heeft.

Sherman geeft als voorbeeld een interview van Hannity met een anti-homoactivist in 1989, Gene Antonio. Deze activist werd een uur lang geïnterviewd over „het AIDS-complot”. Volgens Antonio werd AIDS overgedragen door te niezen of door muggenbeten, en probeerden progressieven die waarheid te verbergen. Hannity noemde zichzelf „homofoob”, maar wilde, zo schrijft Sherman ironisch, vervolgens wel alles weten over seksueel gedrag van homoseksuelen en bestialiteit. Hannity werd na een storm van protesten tijdelijk van het scherm gehaald, maar keerde snel weer terug.

De opkomst van Fox is voor een groot deel te danken aan toeval, of, zoals Ailes het zou omschrijven, goede timing. In 1996 raakte Bill Clinton steeds meer in schandalen verzeild, en ontstond er een anti-stemming. De Whitewater-affaire, waarbij Hillary Clinton in Arkansas betrokken zou zijn, was één van de eerste grote nieuwsverhalen op Fox. De kwestie werd breed uitgemolken, terwijl andere onderwerpen – buitenlandse politiek met name – niet aan bod kwamen. Fox profiteerde van de polarisatie rondom Clinton, om vervolgens de verdeeldheid te vergroten.

Het was het begin van de campagnejournalistiek waar Fox nog altijd in uitblinkt. Fox doet nu hetzelfde met president Barack Obama. Hij wordt iedere dag aangevallen, maar Fox kiest een paar onderwerpen, die door voortdurende herhaling schandaalproporties krijgen. Zet nu Fox aan, en de kans is groot dat het gaat over Obamacare, het nieuwe zorgstelsel, of de aanval op het Amerikaanse consulaat in Benghazi, op 11 september 2012.

De band met de Republikeinen werd steeds inniger. In 2000 was een neef van George W. Bush verantwoordelijk voor de verslaggeving van de verkiezingsavond op Fox. Terwijl er die avond verwarring ontstond over de winnaar, besloot de neef, John Prescott Ellis, de winst in Florida prematuur aan Bush toe te kennen. Die omstreden beslissing heeft volgens velen de uiteindelijke uitslag sterk beïnvloed. Hetzelfde trucje werd, deze keer vergeefs, geprobeerd in 2012. Toen de winst in de cruciale staat Ohio door de andere zenders aan Obama werd gegeven, weigerde Fox-commentator Karl Rove de nederlaag voor de Republikein Mitt Romney te erkennen. Hij werd al snel terechtgewezen door presentator Megyn Kelly.

Roger Ailes wordt in het boek beschreven als een man die het medium televisie zeldzaam goed begrijpt. Hij was betrokken bij de verkiezingswinst van Richard Nixon in 1968, waar hij de gespannen Nixon leerde losjes op televisie te praten. Hij werkte voor de campagne van Ronald Reagan en George H.W. Bush. Daarbij wordt hij gedreven door een aan paranoia grenzend wantrouwen. Het begon al toen zijn vader hem als kind van een stapelbed liet springen en hem beloofde op te vangen. De vader liet Ailes hard vallen, waarna hij zei: „Vertrouw nooit iemand.” Die les heeft Ailes zich aangetrokken. Hij wantrouwt zijn omgeving, en draagt al sinds jonge leeftijd een vuurwapen. Zijn kantoor op Fox wilde hij beveiligen met kogelvrij glas, omdat hij dacht dat mensen het op zijn leven gemunt hadden.

Ailes vertrouwt vrienden toe dat Obama het land te gronde helpt, en ziet zichzelf als de redder van de natie. Maar oog in oog met de president blijft weinig van die bombast over. In de winter van 2011 mocht Ailes naar het Witte Huis, om Obama de hand te schudden. Obama zei glimlachend tegen hem: „Kijk eens aan, de machtigste man ter wereld is er ook.”

Ailes: „U moet niet alles geloven wat ze schrijven. Ik heb dat gerucht zelf de wereld in geholpen.”