Ze kwamen uit het niets en doodden hen

In de Braziliaanse stad Campinas werden binnen vier uur twaalf jongens gedood // De moorden lijken een wraakactie van de militaire politie

Vier jongens aten nietsvermoedend pizza op het stoepje van hun huis. Het was zondagavond, vlak voor middernacht. Binnen enkele seconden had ieder van hen een kogel door zijn hoofd.

In een tijdsbestek van vier uur gebeurde hetzelfde met in totaal twaalf jongens, binnen de straal van een paar kilometer in de Braziliaanse stad Campinas. De slachtoffers waren allemaal tussen de 17 en 30 jaar oud. Getuigen vertellen vergelijkbare verhalen: de jongens, die allemaal ongewapend waren, zouden zijn gedood door mannen met capuchons die kwamen aanrijden in auto’s zonder nummerbord. Lokale media schreven direct dat het om executies zou gaan.

De moorden lijken een wraakactie te zijn van de militaire politie. Die zondagmiddag was een agent buiten diensttijd neergeschoten toen hij zich mengde in een overval op een benzinestation.

De reeks moorden leidde tot heftige reacties in Campinas, een stad met een miljoen inwoners waar de teams van Portugal en Nigeria hun uitvalsbasis hebben tijdens het WK voetbal. Furieuze burgers staken maandag vlak bij de plaats delict drie bussen en een auto in brand. Tijdens de begrafenis van zeven van de twaalf jongens demonstreerden zeker driehonderd mensen tegen de militaire politie.

„Mijn zoon had geen strafblad, hij had nooit problemen met de politie”, zei een moeder tijdens de begrafenis van haar zoon tegen een lokale krant. „Hij zat gewoon wijn te drinken met zijn vrienden”, vervolgde ze. „De politie kwam uit het niets en vermoordde hem. Waarom? Gewoon omdat het kan?”

Familieleden verklaarden dat de daders onder de capuchontruien duidelijk politiekleding en politielaarzen droegen. Die verklaringen zijn voldoende aanleiding om deze theorie nader te onderzoeken zodat niets wordt weggemoffeld, zei ombudsman Júlio César Fernandes Neves van de deelstaat São Paulo tijdens een bezoek aan de plaats des onheils. Volgens de ombudsman is er bewijs dat de militaire politie betrokken is bij deze zaak.

Ook wees Neves op de gelijkenis die de executies vertonen met de werkwijze van milities. Dat zijn groepen van veelal voormalige, ontslagen of gepensioneerde politieagenten, brandweermannen en gevangenisbewaarders die er een eigen politieorde op na houden. Ze controleren wijken en dwingen bewoners geld te betalen in ruil voor veiligheid. Vergeldingsacties zijn veelvoorkomend. Milities zijn in toenemende mate actief in grote steden in Brazilië.

De gebeurtenissen vestigen opnieuw de aandacht op het gruwelijke geweld dat regelmatig plaatsvindt in Brazilië. Vorige week lekte er een gevangenisvideo uit met daarop drie onthoofde gedetineerden, in de noordelijke deelstaat Maranhão. In grote steden als Rio de Janeiro en São Paulo nam de criminaliteit schrikbarend toe. Het leidt tot grote onrust in het land waar over vijf maanden het WK voetbal begint.

In Brazilië doen de executies het debat oplaaien over de demilitarisering van de militaire politie. De militaire politie is een overblijfsel van de militaire dictatuur die tot 1985 duurde en is zwaar bewapend.

Hoewel veel Brazilianen lange tijd stilzwijgend goedkeurden dat de politie arme – en potentieel criminele – jongeren vermoordde, is de publieke opinie sinds de zomer aan het schuiven. Tijdens massabetogingen in juni waar honderdduizenden Brazilianen zich uitspraken tegen corruptie en slechte publieke voorzieningen, gebruikte de militaire politie geweld tegen de demonstranten. Het gros van die betogers kwam uit de middenklasse. Ineens ervoeren ook zij de impact van politiegeweld.

„Demilitarisering staat op de agenda”, zegt universitair docent Túlio Vianna, die onderzoek doet naar de ontwikkeling van dat debat. „Maar het zal nog wel even duren voor Brazilië echt klaar is om die stap te zetten.”