Wil de kiezer EU-spruitjes?

Slogans en ‘heldere’ ideeën moeten ongeïnteresseerde Nederlanders het EU-debat intrekken.

Dennis de Jong, Europees lijsttrekker voor de SP, gunt Nederland een overzichtelijke campagne voor de Europese verkiezingen in mei: samen met zijn D66-collega Sophie in ’t Veld wil hij het debat over de EU gaan domineren. „Dan heb je een afgewogen stem vóór en een afgewogen stem tegen. De rest is óf verwarrend, zoals PvdA, CDA en VVD, óf onverantwoord, zoals de PVV, óf ze doen er niet toe. Ik heb het er al met Sophie over gehad.”

In het Europees Parlement werkt De Jong vaak samen met zijn campagnetegenpool: deze week nog tekenden ze samen een ‘roze stembusakkoord’ voor homorechten. De Jong trekt ook op met ChristenUnie-lijsttrekker Peter van Dalen, die juist weer een concurrent is aan de anti-Europa-kant van het verkiezingscampagnetoneel. Ze zijn de co-voorzitters van de EU-werkgroep voor godsdienstvrijheid.

Maar dat hoort bij het dagelijkse en weinig zichtbare werk in het Europees Parlement. De komende maanden moeten de EU-lijsttrekkers in debatzaaltjes en mediaoptredens laten zien waarin ze van elkaar verschillen. Uit opinieonderzoek van TNS NIPO, in opdracht van de Universiteit van Amsterdam, blijkt dat dit vooral voor de middenpartijen een probleem wordt: de meeste Nederlanders hebben nauwelijks belangstelling voor Europa en zijn alleen de campagne in te trekken door een duidelijk verhaal en het liefst wat ruzie en gedoe.

Voor de ‘uitgesproken’ partijen over Europa had de leider van het onderzoek, hoogleraar politieke communicatie Claes de Vreese, een advies: electoraal is het onhandig voor D66 om kritischer te worden over de EU, en voor de SP om de voordelen van de interne markt, waar de partij niet meer tegen is, te benadrukken.

Dat zijn ze ook niet van plan. De campagneslogan van D66 wordt volgens Sophie in ’t Veld net zoiets als de vorige: Europa, ja. Ze zegt: „Wij willen vooruit met een sterk Europa, aangepast aan de eenentwintigste eeuw.” En: „De crisis is eerder het gevolg van te weinig Europa dan te veel.”

Ze denkt niet dat het debat slap zal zijn, ze krijgt al veel uitnodigingen voor optredens. „Er was de afgelopen jaren zoveel te doen over Europa. Misschien lijkt het weg te zijn, maar zo gaat dat. De ene keer is het de eurozone, dan weer Zwarte Piet.”

De SP-ideeën doen ook niets af aan het imago van de partij: de Europese Commissie mag geen wetsvoorstellen meer doen en er moeten flink wat vetorechten komen voor lidstaten. De Jong: „Dat geeft lucht: dat je als land ook níét kan meedoen. We moeten zelf over onze publieke voorzieningen en sociale rechten gaan.”

Bij de ‘uitgesproken’ partijen hoort ook de ChristenUnie. In het Europees Parlement stelde lijsttrekker Peter van Dalen deze week nog voor om de toetredingsonderhandelingen met Turkije meteen te stoppen. Over oplossingen voor de crisis zegt hij: „De verschillen tussen noord en zuid zijn te groot. Het is voor landen als Griekenland en Cyprus veel beter als ze uit de eurozone gaan. Er moeten criteria komen voor zo’n exit.”

Hoe krijg je als VVD, CDA of PvdA – verdeeld of genuanceerd over de EU – dan nog voor elkaar dat je opvalt?

De PvdA trekt nu vooral aandacht door ruzies in de Europese delegatie. De VVD staat in de peilingen op lichte winst en is niet van plan om vóór de gemeenteraadsverkiezingen in maart aan de campagne te beginnen. Daarna worden premier Rutte en de VVD-ministers voluit ingezet. „Je moet kapitaliseren op je positie”, zegt lijsttrekker Hans van Baalen.

In het parlement in Straatsburg wil hij wel alvast hardop nadenken over een mogelijke slogan: ‘Recht door zee’, zoiets. Want de VVD is vóór de euro en de interne markt. „Maar stop de onzin. Geen EU-stortbakken, EU-zwangerschapsverlof of EU-olijfolieflesjes.”

En als je werkloos wilt worden, zegt hij: stem dan op de PVV. „Je bent niet goed bij je hoofd als je uit de EU wilt stappen.”

De VVD steunt de Belgische ex-premier Guy Verhofstadt, die fel pro-Europees is, als kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie. De VVD zit ook in één Europese fractie met D66. Van Baalen is voorbereid op wat hij te horen zal krijgen: als je op Hans stemt, krijg je Guy en Sophie erbij. „Maar ik zit honderd keer liever met D66 in een fractie dan met Berlusconi, zoals de christen-democraten.” Verhofstadt noemt hij „een geweldige campaigner”, aan wie de Europese liberalen veel hebben. De steun van de VVD, zegt hij, heeft ook te maken met loyaliteit aan de Benelux: Rutte kan goed overweg met de Belgische en Luxemburgse geestverwanten. „Het is familie. Samen betekenen we meer.”

CDA-lijsttrekker Esther de Lange heeft veel ideeën over het soort Europa dat burgers volgens haar willen: met een interne markt die „eerlijk” functioneert, een Commissie die erop toeziet dat iedereen zich aan de regels houdt. Ook de kippenboer in Tsjechië die nog legbatterijen gebruikt, waardoor Nederlandse kippenboeren failliet gaan. „Maar ons idee van de EU is ook: schoenmaker, hou je bij je leest. Doe wat het meest nodig is.”

Van haar zul je niet horen dat de gesprekken met Turkije vandaag moeten stoppen. Ook niet dat de eurozone kleiner moet worden. „Ik vind zulke uitspraken gevaarlijk. Alleen al erover speculeren, kan effect hebben.” Zo wil het CDA zich in Europa gedragen: „Verantwoordelijkheid zit in onze genen. Bij Balkenende werd het geassocieerd met spruitjeslucht. Maar als het bij mij betekent dat ik verantwoordelijk en betrouwbaar ben en de dingen voor elkaar krijg, ben ik trots op die spruitjeslucht.”

En de meeste Nederlanders, zegt ze, lusten spruitjes. „Maar dit wordt natuurlijk niet mijn verkiezingsslogan.”