Politici, verberg niet langer dat je vóór Europa bent!

De toestand van de EU is onhoudbaar, zei de Duitse oud-minister Joschka Fischer gisteren in Den Haag. Waarom zeggen politici niet dat een Verenigde Staten van Europa onontkoombaar is? ‘Ik zou nu een keiharde campagne gaan voeren.’

Joschka Fischer gisteren in Den Haag. „Italianen zullen nooit Nederlanders worden, en zeker geen Duitsers.” Foto Dick de Jager

„Politici die pro-Europa zijn moeten ophouden zich te verstoppen”, zegt de voormalige Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer (1998-2005). „Dat werkt toch niet. Voor het eerst zijn de Europese verkiezingen echte verkiezingen – en wat doen de voorstanders van de Europese Unie? Ze houden zich stil! Hun tegenstanders zullen dat zeker níet doen.”

Fischer was gisteren in Den Haag, waar hij ruim vier maanden voor de Europese verkiezingen een bevlogen betoog hield over de toekomst van de Europese Unie, de lessen van de eurocrisis, fouten uit het verleden en de moeilijke keuzen die volgens hem nu onontkoombaar zijn. De voormalige leider van de Groenen waarschuwt dat de grote economische verschillen tussen de noordelijke en de zuidelijke lidstaten niet alleen de euro, maar de hele Europese Unie fataal dreigen te worden.

„Ik zou nu een keiharde en heel politieke campagne gaan voeren. Verkiezingen zijn toch de essentie van democratie? Een heidebrand moet je soms met een heidebrand bestrijden.” Een verslag van de rede die Fischer hield voor de denktank The Hague Centre of Global Justice:

Onhoudbare toestand

„De crisis heeft de eurozone getroffen op een moment dat we in een tussenfase verkeerden: we hadden een essentieel element van onze nationale soevereiniteit samengevoegd, in de muntunie – maar zonder dat we een economische regering hadden of een minister van Financiën. Het is alsof we bij het oversteken van een rivier door een storm zijn overvallen: we hebben de ene oever achter ons gelaten, maar de andere nog niet bereikt.

„We hebben in de eurozone nu drie opties: we gaan terug, zoals onder meer de heer Wilders wil, we verdedigen de status quo, de huidige toestand, of gaan verder en proberen de andere oever te bereiken – die van de politieke integratie.

„Eerlijk gezegd denk ik dat er eigenlijk maar twee opties zijn. De huidige toestand is niet houdbaar. De Europese Unie is opgezet om een zeker evenwicht te bereiken – tussen grote en kleine landen, tussen rijke en arme landen. Dat was voor alle partijen gunstig. Maar door de crisis staan nu schuldenlanden tegenover landen die geld aan ze lenen. Daardoor zitten we midden in een bitter conflict tussen rijke en arme landen, dat de Unie uiteen kan scheuren.

„Onbedoeld is Duitsland in een oppermachtige positie terechtgekomen. Ik ken niemand in Duitsland die dat gewild heeft. Maar terwijl een van de oorspronkelijke bedoelingen van de Europese Unie juist was om Duitsland na de oorlog te integreren, lijkt mijn land nu te kunnen bepalen welke kant de Europese Unie opgaat. Dat is de huidige toestand waar iedereen krampachtig aan vasthoudt, maar uiteindelijk zal dat niet werken.

„We hebben dus maar twee keuzes: we moeten vooruit, naar meer integratie, of terug. Maar als je terug wilt, en je pleit voor het opgeven van de euro, dan moet je wel duidelijk maken wat dat betekent. China is sterk opgekomen en het Westen, en zeker Europa, maakt een neergang door. Ons aandeel in de wereld neemt af. Dat vind ik best, zolang we als Europeanen maar wél iets te zeggen blijven hebben over de wereld van morgen. En dat kan alleen als we ons verenigen. Als we dat niet doen, wie verdient dan over twintig jaar het geld, en op wat voor manier, om onze gemeenschappelijke waarden en tradities veilig te stellen?

„Tot die waarden en tradities reken ik ook onze verzorgingsstaat. Zonder een krachtige Europese rol op het wereldtoneel kunnen we onze positie niet verdedigen. Er staat dus veel op het spel, voor onze kinderen en kleinkinderen.”

Verenigde Staten van Europa

„Mijn antwoord is daarom eenvoudig: we hebben meer politieke integratie nodig. En of je het nu leuk vindt of niet, dan heb je het over de Verenigde Staten van Europa. Anders kan je de gemeenschappelijke munt niet verdedigen als de volgende crisis uitbreekt. En zonder gemeenschappelijke munt zal de gemeenschappelijke markt niet overleven.

„De Verenigde Staten van Europa zullen niet op de VS lijken. Europa zal nooit één taal en één cultuur hebben. We hebben heel uiteenlopende geschiedenissen in Europa en we zullen altijd verschillend blijven.

„Maar politici zijn opgehouden te spreken over de successen van de Europese Unie, terwijl er zoveel zijn. Neem de uitbreiding van de Unie, waar nu zo vaak over gesmaald wordt. Stel je voor, met de huidige assertieve opstelling van Rusland, dat de landen uit het voormalige Oost-Europa niet tot de Unie waren toegelaten. Of kijk naar de Balkan, waar de NAVO en de Europese Unie [in de jaren negentig, red.] een oorlog hebben gestopt. De Balkan-landen hebben nu vrede en een toekomstperspectief. Dat zijn succesverhalen.

„Om nu vooruit te komen moeten we sommige van onze mantra’s opgeven. De federalisten geloven, ikzelf vroeger ook, dat nationale regeringen langzamerhand irrelevant zullen worden en dat de Europese Commissie de macht krijgt. Daar tegenover staan de voorstanders van een intergouvernementeel Europa, waar de echte macht bij de hoofdsteden van de lidstaten blijft liggen.

„Ik zeg: laten we die tweedeling achter ons laten. De lidstaten, de nationale parlementen en de nationale regeringen hebben voor de bevolking de politieke legitimiteit die cruciaal is. De nationale parlementen moeten op Europees niveau een rol gaan spelen – bijvoorbeeld in een nieuwe Kamer van parlementariërs van de eurolanden, een Eurokamer. Ik weet dat het ingewikkeld is, maar we hebben de legitimiteit van de nationale parlementen in Europa nodig om de moeilijke besluiten te nemen.

„Over de crisis van Griekenland werd gedebatteerd in de Duitse bondsdag – maar men debatteerde met elkaar, niet met de Grieken. Dat moet veranderen.

„De noordelijke landen kunnen niet tegen de zuidelijke landen blijven zeggen: je moet dit doen, je moet dat doen. Italianen zullen nooit Nederlanders worden, een zeker geen Duitsers. En dat is ook goed. Het is nooit de bedoeling geweest dat in Europa één mentaliteit zou overheersen.

„Maar we hebben wel leiderschap nodig, en dat is niet dicht gezaaid. Als je de eurosceptici en anti-Europa-politici niet het hoofd biedt, zal je de gevolgen daarvan zien in de verkiezingsuitslag.

„Er zijn moeilijke beslissingen nodig. Griekenland kan zich niet uit de recessie bezuinigen. Juist de Duitsers zouden dat moeten beseffen. Na de Tweede Wereldoorlog heeft Duitsland zich niet alleen dankzij de Marshall-hulp weer kunnen opbouwen, maar ook omdat de schulden werden kwijtgescholden. Anders was het Wirtschaftswunder nooit mogelijk geweest.”

Arme David Cameron

„Samen moeten we dus de schulden van de zuidelijke landen herstructureren. Anders heeft onze gemeenschappelijke munt geen toekomst. En we moeten accepteren dat er geld naar de armere landen gaat – bínnen landen spreekt het toch ook vanzelf dat rijkere regio’s armere regio’s steunen? Maar daarvoor heb je meer integratie nodig. Als je dat niet wilt, dan moet je zeggen hoe Europa er dan wél uit moet zien, in deze tijd waarin de nationale krachten steeds sterker worden.

„Daar is moed voor nodig. Maar dat was vroeger ook zo. Denk je dat het makkelijk was om de Fransen na de oorlog te vertellen dat ze een economische unie met de Duitsers moesten aangaan?

„De politieke leiders van nu moeten de moeilijke kwesties in Europa niet uit de weg gaan, maar juist aan de orde stellen. Ze moeten de confrontatie aangaan en op de bres staan voor waar ze in geloven. Hoe langer je wacht hoe moeilijker het wordt. Die arme David Cameron dacht het beest [van de anti-Europavleugel in zijn fractie, red.] te kunnen kalmeren, door het wat eten toe te werpen. Maar een essentiële les van de politiek is: als je het beest gaat voederen, zal het je uiteindelijk verslinden.”