Liever Assad dan jihad

Praten met het Syrische regime lijkt niet langer taboe // De afgelopen maanden vonden er gesprekken plaats // Het Westen maakt zich zorgen over extremisten en de betrokkenheid van Europese jihadisten

Een strijder van de extremistische rebellengroep Jabhat al-Nusra rent naar de frontlinie in Aleppo. De groeiende rol van met Al-Qaeda verbonden extremisten bij de Syrische opstand maakt president Assad voor het Westen een minder onaantrekkelijke gesprekspartner. Foto Reuters

De Amerikaanse president Obama zei twee jaar geleden dat de val van president Assad niet een kwestie was van of, maar wanneer. Ook andere westerse leiders onderstreepten toen de onvermijdelijkheid van de val van het Syrische regime. Ambassadeurs werden teruggetrokken. Contacten met het regime waren uit den boze.

Maar die situatie is nu ingrijpend veranderd. Dat komt door de groeiende rol van met Al-Qaeda verbonden extremisten in de Syrische opstand en vooral de betrokkenheid van Europese jihadisten. Westerse landen maken zich ernstig zorgen over de gevolgen voor de eigen veiligheid. Daardoor is het regime van Assad, dat berucht is om zijn keiharde onderdrukking van opposanten, feitelijk minder onaantrekkelijk en onaanraakbaar geworden.

In dit kader hebben vertegenwoordigers van Europese inlichtingendiensten de afgelopen maanden in Damascus met het regime gesproken. Zij zouden onder anderen Assads veiligheidschef, Ali Mamlouk, hebben ontmoet. Deze staat op de sanctielijst van de EU wegens ‘betrokkenheid bij geweld tegen demonstranten’.

Volgens The Wall Street Journal, die dit nieuws gisteren als eerste bracht, beet een gepensioneerde functionaris van de Britse MI6 namens de regering in Londen in de zomer het spits af. Hij werd volgens de bronnen van de Amerikaanse krant gevolgd door vertegenwoordigers van Duitse, Franse en Spaanse inlichtingendiensten.

De Syrische onderminister van Buitenlandse Zaken Faisal al-Mokdad zei gisteren ook dat landen – hij wilde geen namen noemen – om veiligheidssamenwerking hadden gevraagd. Voorzover bekend zijn meer dan 1.200 Europeanen naar Syrië gereisd om de strijd tegen Assads regime aan te binden. In Europa bestaat grote bezorgdheid dat zij daar verder radicaliseren en na terugkeer terroristische activiteiten ondernemen. Uit Nederland zouden meer dan honderd jihadisten naar Syrië zijn gegaan; een aantal is volgens minister Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) geradicaliseerd teruggekeerd.

Toenadering tot het regime

De beperkte contacten met Assads regime zouden kunnen leiden tot een verdere toenadering, vrezen Syrische niet-jihadistische oppositievertegenwoordigers. Inderdaad hebben de laatste maanden (oud)politici en -diplomaten westerse regeringen opgeroepen tegen de achtergrond van het groeiend jihadisme te gaan nadenken over samenwerking met Damascus.

De invloedrijke Amerikaanse oud-ambassadeur in Syrië en Irak Ryan Crocker zei vorige maand in The New York Times met zoveel woorden dat het tijd was weer te gaan praten met het Assad-regime. „Hoe slecht hij ook is, hij is niet zo slecht als de jihadisten die het [bewind] zouden overnemen als hij er niet meer was.” Dergelijke oproepen werden sinds het begin van de opstand tegen het Syrische regime alleen door Assads bondgenoten gedaan.

Meer gematigde rebellengroepen beschuldigen Assads regime van heimelijke steun aan de jihadisten. Assads troepen zouden de Al-Qaeda-groepen ISIS en Nusra hebben gespaard in hun offensieven tegen rebellen. Hoe zichtbaarder immers de extremisten zijn, des te acceptabeler het regime oogt. Maar van zo’n opzet is geen hard bewijs.

Behalve de opkomst van extremistische groepen vormt ook de verdeeldheid van de politieke oppositie een groot probleem voor het Westen. De Verenigde Staten en Europese landen hebben zich de afgelopen jaren met advies en veel geld ingespannen de politieke oppositie om te vormen tot een geloofwaardig alternatief voor Assads regime. Maar een week vóór de door de VS en Rusland georganiseerde vredesconferentie in Montreux moet beginnen, is deze Syrische Nationale Coalitie nog in een intern gevecht verwikkeld over de vraag of zij wel wil meedoen. Groot-Brittannië en de VS hebben volgens de BBC gewaarschuwd dat zij hun handen van de organisatie zullen aftrekken als zij niet in Montreux aanwezig is. Assads regime zal er in elk geval wel vertegenwoordigd zijn.