Jacobus Kloppenburg maakt kunst van alles

Kloppenburgs museum Archive for the Future bij de Verbeke Foundation. Foto Lucette Ter Borg

Hij is een sprokkelaar van kansen en ziet overal de belofte van kunst. Hij is een onvermoeibare bouwer wiens werk pas eindigt als hijzelf de geest geeft. De kunst van Jacobus Kloppenburg (1930) is een totaalkunstwerk, bestaande uit honderden werken. Het is papier en metaal, plastic en steen, in twee en drie dimensies.

Het begin van Kloppenburgs Archive for the Future – zoals zijn kunstwerk heet – ligt in de jaren vijftig. Het ouderlijk huis aan de Amsterdamse Lauriergracht komt vol te staan met kunst: het ene werk nog vreemder dan het andere. Kloppenburg maakt kunst van bij elkaar geraapt afval: platgestampte en vervolgens beschilderde melkpakken, afgedankte knuffeldieren in een oude koffer, sloophout, touw, karton, een ontrafelde scooter, een kapotte stofzuiger en nog onnoemelijk veel meer. Kloppenburg arrangeert, bindt objecten die niets met elkaar van doen hebben aan elkaar, legt verbanden, wikt en trekt, totdat: ja, zo moet het zijn. Zo is het werk in balans en af, en perfect op zijn plek aan de Lauriergracht.

Maar de gemeente Amsterdam ziet de kunst van Kloppenburg als brandgevaarlijke troep, geeft in 1997 een ontruimingsbevel en verbrandt in 2008, ondanks internationale protesten, de inhoud van in totaal dertien zeecontainers. Meer dan 52.000 kilo kunst gaat daarbij in vlammen op.

Kloppenburg vindt een beschermheer in kunstenaar Waldo Bien, die zijn eigen kunstenaarspraktijk in de ijskast zet en besluit zich volledig te concentreren op het verspreiden van kennis over Kloppenburgs oeuvre en het vinden van een goed onderkomen voor de restanten van het archief.

Dat onderkomen is nu gevonden in de stichting van de Belgische particuliere kunstverzamelaar Geert Verbeke in Kemzeke. Op het erf van de Verbeke Foundation – een groot domein annex tentoonstellingscomplex – is sinds kort een nieuwe loot gegroeid: een museum alleen bedoeld voor het werk van Jacobus Kloppenburg.

Dertien kolossale, licht naar zure melk ruikende, spierwitte zeecontainers heeft Kloppenburg zelf tot een geometrisch kunstwerk verbouwd. Ze zijn op elkaar gestapeld, aan elkaar gelast, er zijn uitkijkposten met vensters op de Vlaamse ommelanden, er zijn zolders en kelders. Alles kan en mag bij Kloppenburg. Prachtige foto’s uit 1997, waarop de kunstenaar zelf ‘de kunst uitlegt’ door een dansje te beginnen. Een ijzeren emmer waar een pop kopje-onder gaat in mergpijpen. Fragiele tekeningen op autodeuren die al doende een vorm krijgen.

Kloppenburg heeft een groot gevoel voor compositie en kleur en laat zien dat de wereld zindert van schoonheid.