Interview ‘Circus Max’ schiet de mensen in Groningen te hulp

„We zijn het zat.” Strijdlustige woorden klonken tijdens de nieuwjaarsreceptie in het provinciehuis van Groningen. De commissaris van de koning was aan het woord, PvdA-bestuurder Max van den Berg. „Als er nu geen recht wordt gedaan aan de bewoners in het gebied”, zei hij met zijn bescheiden stemgeluid, „breng je de gaswinning in gevaar.”

Radicaliseert u?

Max van den Berg, minzaam glimlachend: „Nee hoor. Dat zei ik omdat er mensen stonden die net hun baan kwijt waren geraakt en die in huizen wonen met scheuren door gaswinning. De maat is vol – dat gevoel wilde ik overbrengen.”

De toonzetting was uitzonderlijk.

„Als commissaris doe je dat niet gauw. Maar een bestuurder moet staan voor zijn mensen. Er speelt veel in Noordoost-Groningen. Aluminiumfabriek Aldel ging failliet. Het wordt onveiliger, want er zijn door gaswinning steeds meer aardbevingen. Huizen zijn onverkoopbaar, bewoners voelen zich weggezet en in de steek gelaten.”

U zei ook: de gaswinning is in gevaar. Nu bewoners zich organiseren en demonstreren, klonk dat als een oproep tot sabotage.

„Dat hebt u verkeerd begrepen. Ik geloof niet dat burgerlijke ongehoorzaamheid aan de orde is. Daar wil ik ver van blijven. Nee, wat aan de orde is: de gaswinning is een nationaal probleem. Het Gronings gas heeft de staat 250 miljard euro opgeleverd, er zit nog voor 150 miljard in de grond. En dat kan je alleen blijven winnen als we met elkaar – regering, NAM en bewoners en bedrijven in het gebied – een nieuw draagvlak en vertrouwen creëren.”

Zorgvuldig heeft Van den Berg een front gebouwd en steun verworven voor zijn compensatieplan. Bestuurders, bewonersorganisaties en ook bedrijven helpen hem de druk op te voeren. Zoals de topman van het Universitair Medisch Centrum in Groningen in zijn nieuwjaarstoespraak zei: „Den Haag moet echt door de bocht. [...] De bevingen nemen toe, de gasopbrengsten gaan omhoog, maar Den Haag doet net of het gek is.”

Een commissie van wijzen zette in opdracht van Van den Berg de maatregelen op een rij die de regio en de bewoners kunnen compenseren. Volgens hen is er voor 995 miljoen aan compensatiemaatregelen nodig.

Meerdere Kamerleden verweten u claimgedrag. We geven geen geld aan de hobby’s van Max, zei de VVD.

„Je komt nergens als regionaal bestuurder als je niet ook nationaal zaken kunt doen. Dat was het signaal voor mij om een brede commissie van wijzen aan het werk te zetten. Met PvdA’er Wim Meijer, CDA’er Pieter van Geel en VVD’er Ed Nijpels. Het plan was er in november. Er liggen kant-en-klare leefbaarheidsplannen. Er zijn ook plannen voor meer werk en economische bedrijvigheid, vooral op het gebied van duurzame energie.

„Die maatregelen zijn niet achter een bureau bedacht maar door de bevolking, door ondernemers, direct betrokkenen. En nu staan ze wel op de nationale agenda en de steun groeit. Een meerderheid van ChristenUnie, CDA, D66, Groenlinks en PvdA heeft aangegeven achter de commissie-Meijer te staan. Daar kan de regering niet omheen.”

Toch: er zijn ook Kamerleden die schamperen over ‘Circus Max’.

„Dit gaat niet om een invuloefening van het provinciebestuur. Dit gaat om maatregelen waarover de bewoners uiteindelijk zelf beslissen, aan een dialoogtafel. Dat is modern bestuur. Ik verwacht dat de Kamer betrokkenen ruimte geeft hun zaken te doen, zoals bij Schiphol ook gebeurt. Kern is dat de bewoners niet langer alleen de lasten dragen, maar ook de lusten. Hun is te lang geen recht gedaan.”

Geen recht gedaan? Er is toch geld uit het Fonds Economische Structuurversterking naar Noord-Nederland gegaan?

„Van dat geld is 88 procent in de Randstad terechtgekomen, en 1 procent in het Noorden. In 2011 is het stopgezet. En toen volgde in augustus 2012 de beving bij Huizinge en hoorden we dat er meer en zwaardere gasbevingen dreigen. Die schade en enorme onveiligheid maken dat er rigoureus anders moet worden omgegaan met het gebied. Als het aardgas van ons allemaal is, moeten de lusten en de lasten ook eerlijk verdeeld worden. Anders kun je het vertrouwen in de gaswinning niet herstellen.”

Critici verwijten u dat u te terughoudend reageerde op het probleem van de veiligheid met gaswinning.

„Dat is zo. Formeel is dat de eerste verantwoordelijkheid voor het rijk. Dat moet als eerste aangesproken worden door bewoners. Wij staan voor leefbaarheid en werk. Maar toen het beeld dreigde te ontstaan van een uitruil van veiligheid tegen meer leefbaarheid en werk, heb ik gezegd: ho.

„Ik ben pal achter de burgemeesters, de dijkgraaf en de gedeputeerde gaan staan, die voortdurend in gesprek zijn met NAM en ministerie over veiligheid. Het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen moet dit keer uiterst serieus worden genomen door het kabinet.

„En ik ben ook veel sterker op de schade gaan zitten. Alle schade moet worden vergoed en komt voor rekening van de NAM en de overheid, dat zijn ze wettelijk verplicht. En tegelijkertijd dienen de 70.000 panden ook aardbevingsbestendig gemaakt te worden.

Gedupeerde huiseigenaren stappen naar de rechter om de staat aansprakelijk te stellen voor waardedaling. Doorkruist dat uw akkoord?

„Dat verwacht ik niet. Er zijn allerlei acties. Dat mag, het is gewoon een democratie hoor: voor je rechten opkomen. Toch is het telkens gelukt weer samen op te trekken. Dat is goud waard. We moeten zorgen dat het front zo breed mogelijk blijft. Dan kunnen overheid en NAM niet om ons heen en hebben we een basis om verder te komen in het gebied.”