Inkt in de open wond van moordenaar Marc Dutroux

Kristien Hemmerechts geeft in haar nieuwe roman een stem aan de ex-vrouw van Dutroux,

‘het monster van België’.

„Normaal beginnen we met zes exemplaren van een nieuw boek. Maar door alle publiciteit van de laatste dagen mikken we maar meteen op het dubbele.” De verkoopster van de Brusselse boekhandel scheurt de doos open en haalt De vrouw die de honden eten gaf tevoorschijn, de nieuwe roman van de Vlaamse auteur Kristien Hemmerechts.

Het boek is in België nog grotendeels ongelezen, maar al dagen lang onderwerp van een geëmotioneerd debat. Een gevoelige snaar raken is een eufemisme: Hemmerechts heeft een nationaal trauma aangeboord.

Ze schreef een fictieve monoloog met aan het woord Michelle Martin, de ex-vrouw van de tot levenslang veroordeelde Marc Dutroux. In 1996 werd Dutroux gearresteerd wegens het ontvoeren, verkrachten en vermoorden van minderjarige meisjes. Martin, een voormalige onderwijzeres, hielp in die jaren haar man en was op de hoogte van alle gruwelen, maar zweeg. Terwijl twee meisjes nog vastzaten in Dutroux’ kelder, gaf Martin de honden eten en liet de meisjes aan hun lot over.

Martin was in die periode zwanger. „En dan tegelijk leven met een man die meisjes ontvoert en opsluit, wat was daar in godsnaam aan de hand?” vroeg Hemmerechts zich af, zoals ze in Vlaamse media vertelde. Haar fascinatie voor haar romanpersonage werd in dagblad De Morgen omschreven als een zoveelste zet van de ‘meesteres-provocateur’.

De kritiek op de schrijfster valt onder één noemer te vatten: op zoek naar aandacht geeft Hemmerechts een stem aan de handlanger van ‘het monster van België’, ten koste van slachtoffers en hun familie.

„Waarom wil je weten wat er is gebeurd?” vraagt Paul Marchal, vader van één van de vermoorde meisjes, in een tv-show aan Hemmerechts. De antwoorden hebben we al gekregen tijdens het proces, zegt Marchal. „Martin is een psychopate, dat hoeven we niet nog een keer in een boek te lezen.”

Hemmerechts: „Het is een poging om te achterhalen hoe iemand tot zoiets komt.” Giet er nog wat straffe uitspraken over en doe een gewaagde fotoshoot, „en het is van dattum”, schrijft De Morgen in een kritisch portret van Hemmerechts. In het laatste nummer van weekblad Humo poseert ze voor de camera met een blonde Michelle Martin-pruik op.

Het verwijt dat ze onnodig zout in de open wond strooit, vindt Hemmerechts ongepast. „Je hebt nu eenmaal zaken die diepe sporen trekken in het collectieve bewustzijn.” En qua oprakelen in de zaak-Dutroux halen de media zélf alles uit de kast, vindt de schrijfster. Sinds de vervroegde vrijlating in 2012 van de tot dertig jaar gevangenisstraf veroordeelde Martin worden al haar stappen breed uitgemeten. ‘Martin naar de kapper’. ‘Martin in Knokke gesignaleerd’. ‘Martin vindt onderdak in klooster’.

Vorige week werd bekend dat Martins verzoek om in retraite te gaan in een evangelisch tentenkamp in Toscane niet wordt ingewilligd. Nieuws dat zelfs internationaal de krantenkolommen haalde. En dan mag ik deze oude zaak niet oprakelen? vraagt Hemmerechts op retorische toon. „Dat is zever in pakskes.”

Reden voor de felle reacties op Hemmerechts hebben deels te maken met eerdere controverses, zoals die keer dat ze in het praatprogramma Zomergasten de kijker trakteerde op het beeld van een opgezwollen vagina in een vacuümpomp. „Exhibitionisme”, oordeelt De Morgen.

Ze heeft geen rekening gehouden met de gevoeligheid van het onderwerp, vinden haar critici. Tegelijk toont Hemmerechts zich overgevoelig als ze zélf onderwerp van de kunst is. Zo verbood ze in het verleden de opvoering van het toneelstuk Klaarlichte Nacht met gedichten van wijlen haar man Herman De Coninck door Theatergroep Flint. „Tederheid komt totaal niet tot z’n recht”, zei Hemmerechts toen. Nu ligt ze zelf onder vuur, omdat „ze inspeelt op de aversie van de lezer,” schrijft de Gentse professor psychoanalyse Stijn Vanheule in zijn boekbespreking.