Inkt in de open Dutroux-wond

De Vlaamse auteur Kristien Hemmerechts ligt onder vuur // In haar nieuwe roman geeft ze een stem aan Michelle Martin, de ex-vrouw van Marc Dutroux Aandachttrekkerij, oordelen de media

„Normaal beginnen we met zes exemplaren van een nieuw boek. Maar door alle publiciteit van de laatste dagen mikken we maar meteen op het dubbele.” De verkoopster van de Brusselse boekhandel scheurt de doos open en haalt De vrouw die de honden eten gaf tevoorschijn, de nieuwe roman van de Vlaamse auteur Kristien Hemmerechts. Het boek is in België nog grotendeels ongelezen, maar is al dagenlang onderwerp van geëmotioneerd debat.

Een gevoelige snaar raken is een eufemisme, Hemmerechts heeft een nationaal trauma aangeboord.

Ze schreef een fictieve monoloog met aan het woord Michelle Martin, de ex-vrouw van de tot levenslang veroordeelde Marc Dutroux. In 1996 werd Dutroux gearresteerd wegens ontvoeren, verkrachten en vermoorden van minderjarige meisjes. Martin, een voormalige onderwijzeres, hielp in die jaren haar man, was op de hoogte van alle gruwelen, maar zweeg. Terwijl twee meisjes nog vastzaten in Dutroux’ kelder, liet Martin de meisjes aan hun lot over.

Martin was in die periode zwanger. „En dan tegelijk leven met een man die meisjes ontvoert en opsluit, wat was daar in godsnaam aan de hand?” licht Hemmerechts in Vlaamse media haar fascinatie voor haar romanpersonage toe.

Die fascinatie wordt in dagblad De Morgen omschreven als een zoveelste zet van de ‘meesteres-provocateur’. De aanzwellende kritiek op Hemmerechts valt onder één noemer te vatten: op zoek naar aandacht geeft ze de handlanger van ‘het monster van België’ een stem, ten koste van slachtoffers en hun familie.

Explosief boek

„Waarom wil je weten wat er is gebeurd?” vraagt Paul Marchal, vader van één van de vermoorde meisjes, in een televisieshow aan Hemmerechts. De antwoorden hebben we al gekregen tijdens het proces, zegt Marchal. „Martin is een psychopate, dat hoeven we niet nog een keer in een boek te lezen.” Hemmerechts: „Het is een poging om te achterhalen hoe iemand tot zoiets komt.”

Giet er nog wat straffe uitspraken over en doe een gewaagde fotoshoot, ‘en het is van dattum’, schrijft De Morgen in een kritisch portret van Hemmerechts.

In het laatste nummer van weekblad Humo poseert ze voor de camera met een blonde Michelle Martin-pruik op. ‘Bommelding’ staat boven het artikel waarin Humo aan Hemmerechts vraagt waarom de Nederlandse uitgeverij De Geus haar roman aanprijst als ‘explosief’. „Als ik zie welke reacties het los maakt, heeft de uitgeverij misschien wel gelijk gehad”, verdedigt Hemmerechts zich.

Het verwijt dat ze onnodig zout in de open wond strooit vindt Hemmerechts ongepast. „Je hebt nu eenmaal zaken die diepe sporen trekken in het collectieve bewustzijn.” En qua oprakelen in de zaak-Dutroux halen de media zélf alles uit de kast, vindt de schrijfster. Sinds de vervroegde vrijlating in 2012 van de tot dertig jaar gevangenisstraf veroordeelde Martin worden al haar stappen breed uitgemeten. ‘Martin naar de kapper’. ‘Martin in Knokke gesignaleerd’. ‘Martin vindt onderdak in klooster’.

Vorige week werd bekend dat Martins verzoek om in retraite te gaan in een evangelisch tentenkamp in Toscane niet wordt ingewilligd. Nieuws dat zelfs internationaal de krantenkolommen haalde.

„En dan mag ik deze oude zaak niet oprakelen?” vraagt Hemmerechts op retorische toon. „Dat is zever in pakskes.”

Brusselmans verdedigt haar

Dat de reacties op Hemmerechts nu zo fel zijn heeft ook te maken met eerdere controverses, zoals die keer dat ze in praatprogramma Zomergasten de kijker trakteerde op het beeld van een opgezwollen vagina in een vacuümpomp. ‘Exhibitionisme’, oordeelt dagblad De Morgen.

Ze heeft geen rekening gehouden met de gevoeligheid van het onderwerp, vinden haar critici. Tegelijk toont Hemmerechts zich overgevoelig als ze zélf onderwerp van de kunst is. Zo verbood ze in het verleden de opvoering van het toneelstuk Klaarlichte Nacht met gedichten van wijlen haar man Herman De Coninck door Theatergroep Flint. „Tederheid komt totaal niet tot z’n recht”, zei Hemmerechts toen.

Nu ligt ze zelf onder vuur, omdat „ze inspeelt op de aversie van de lezer”, zegt de Gentse professor Stijn Vanheule in zijn boekbespreking.

Slechts één vakgenoot durfde het tot nu toe voor haar op te nemen: Herman Brusselmans. Hij vindt Hemmerechts’ boek een vondst. „Het is een feministische daad. Helemaal in lijn met haar oeuvre en met wie Kristien is.”