Het afscheid van Tony Soprano

Enough Said gaat de geschiedenis in als de film waarin James Gandolfini zijn laatste hoofdrol speelde // De overleden acteur had nog veel meer in zijn mars // Hier laat hij zijn gevoelige en humoristische kant zien

Enough Said zal voor altijd bekendstaan als de film waarin James Gandolfini zijn laatste hoofdrol speelde. Op zijn beurt zal de in juni 2013 plotseling overleden Gandolfini voor altijd geassocieerd worden met zijn intense rol als maffiabaas Tony Soprano in de televisieserie The Sopranos (1999-2007), hoewel hij ook enkele memorabele filmrollen op zijn naam heeft staan. Het is triest dat hij op 51-jarige leeftijd stierf terwijl hij net aan het bewijzen was dat hij veel meer in zijn mars had dan maffia- en schurkenrollen. Zijn rol in Enough Said, met grijze baard, is mijlenver verwijderd van Tony Soprano.

In Enough Said is hij de zachtmoedige Albert, een gescheiden archivaris die werkt in een tv-museum en alles afweet van oude televisieseries waar tot zijn teleurstelling niemand nog interesse in heeft. Op een feestje ontmoet hij Eva, een extraverte masseuse. Albert en Eva hebben veel met elkaar gemeen: beiden zijn gescheiden, hebben hetzelfde gevoel voor humor en lijden aan het legenestsyndroom. Eva vindt Albert leuk genoeg om op date te gaan. Dat hij een buikje heeft, ach, dat went wel. Geloven ze nog genoeg in de liefde om opnieuw een relatie aan te durven?

Ingehouden laat Gandolfini zijn gevoelige en humoristische kant zien. Als hij door Eva tijdens een kennismakingsdiner bij vrienden beledigd wordt, is hij diep gekrenkt – een prachtig moment dat hij met een mengeling van nauwelijks ingehouden woede en gekwetstheid speelt.

Schrijver-regisseur Nicole Holofcener compliceert haar vijfde film met een interessante vraag: wat trekken we ons aan van wat mensen uit onze directe omgeving over onze geliefden zeggen?

Op het feestje waar ze Albert treft, ontmoet Eva ook de dichteres Marianne (Catherine Keener). Eva raakt bevriend met de vrouw, die constant moppert over haar ex-echtgenoot. Zijn slordigheid, zijn rare eetgewoontes en andere ergerlijke eigenschappen. Langzaam realiseert Eva zich dat Marianne het over Albert heeft. Ze zegt niets tegen Marianne en Albert, maar raakt steeds meer vergiftigd door Mariannes bittere opinies. Zodanig dat haar eigen goede intuïtie over een mogelijke toekomst voor haar en Albert op een zijspoor dreigt te raken.

Net als in Holofceners eerdere films, sympathieke komedies als Friends with Money en Please Give, vormt een vrouw het middelpunt. Eva is na haar scheiding bang om opnieuw gekwetst te worden. Ze vertrouwt haar eigen gevoelens niet meer en wapent zich met scherpe humor tegen haar omgeving. Ze ziet op tegen de eenzaamheid als haar dochter over enkele weken naar de universiteit vertrekt, en weet uit ervaring dat daten op middelbare leeftijd meestal op een teleurstelling uitloopt.

Ondanks deze serieuze thema’s is Enough Said een grappige film. Dat komt door het script van Holofcener, dat vol snedige oneliners zit, maar vooral door de rol van Julia Louis-Dreyfus als Eva. Net als Gandolfini is Louis-Dreyfus bekend van haar televisiewerk, zoals Seinfeld en Veep, en hier toont ze aan dat de filmwereld haar ten onrechte negeert. In de openingsscènes zien we haar stilletjes lijden als klanten maar doorratelen, hard in haar gezicht uitademen of haar niet helpen de zware massagetafel een lange trap op te tillen – een fraai staaltje stil acteerwerk. Ze vormt een overtuigend stel met Gandolfini en hun gesprekken vormen de hoogtepunten van de film. De wetenschap van Gandolfini’s te vroege dood maken de scènes waarin hij in slobberig T-shirt, spijkerbroek en teenslippers eenzaam op zijn veranda zit extra ontroerend.