Groningers: eerst zien, dan geloven

PvdA-leider Samsom beloofde gisteren boze Groningers meer veiligheid, een investeringsfonds en de NAM moet de schade door gaswinning compenseren. Den Haag weegt zijn woorden, want beloften zijn duur.

PvdA-leider Diederik Samsom voerde gisteren felle gesprekken in Middelstum..

Veel duidelijker kon PvdA-leider Diederik Samsom niet zijn: „Geld mag geen rol spelen als het gaat om de veiligheid. Ik vind veiligheid een basisrecht. ”

En: „De ontkenning van de waardedaling, laten we daarmee ophouden. Er komt compensatie voor waardedalingen van woningen. ” En ook: „Ik denk dat we de voorstellen van de Commissie-Meijer (een fonds van 895 miljoen euro met maatregelen om de regio te compenseren voor de maatschappelijke schade van de gasboringen, red.) ruimhartig moeten overnemen.”

Samsom stond gisteravond voor een boze zaal met zo’n honderd Groningers. Ze wonen in huizen met scheuren door de gaswinning. Elke dag vragen ze zich af wanneer de grote klap komt van misschien wel vijf op de schaal van Richter, zoals vorig jaar het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) voorspelde. Zouden de Hoge Heren in Den Haag dan eindelijk veertig procent per jaar minder gas gaan winnen, zoals de toezichthouder toen voorstelde?

Na tien minuten verlaat een eerste groepje demonstratief de zaal. Dames van middelbare leeftijd. Teleurgesteld zijn ze, boos, gedesillusioneerd. Begrip van een Haagse politicus, wat garandeert dat hun? „We willen weten waar we aan toe zijn.”

Met beloften praat je het wantrouwen van de Groningers niet weg. Tegen gaswinningsbedrijf NAM, dat eerst de aardbevingen heeft ontkend en daarna gebagatelliseerd. Tegen de bestuurders, die de belangen van de bewoners en het gebied hebben verkwanseld. En tegen de politici in Den Haag die hebben laten gebeuren dat er afgelopen jaar een recordhoeveelheid aan gas is gewonnen ten koste van hun veiligheid en hun huizen.

Maar de woorden van Samsom werden meer dan 200 kilometer verderop in Den Haag aandachtig gewogen. Want als de leider van een coalitiepartij wensen formuleert, dan is het verstandig te luisteren.

Formeel wachtte Samsom „met spanning op het kabinet”. Maar het is moeilijk voorstelbaar dat dat een andere richting inslaat dan die de PvdA-leider gisteren verwoordde.

Het kabinet, en in het bijzonder ministers Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) en Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA), hopen na de ministerraad morgen een besluit over de gaswinning te presenteren dat voor drie problemen een oplossing biedt.

Het eerste en op korte termijn urgentste probleem is Groningen „veiligheid teruggeven”. Het aantal aardbevingen en de kracht ervan moeten niet toenemen. Wetenschappers hebben in kaart gebracht of en hoe dat beheersbaar is. En hoewel ze met dat onderzoek nog niet klaar zijn, zijn de randvoorwaarden nu al duidelijk: Er moet minder gas worden gewonnen en het gas winnen moet anders.

Het tweede probleem: hoe herovert de regering het vertrouwen van burgers die vrezen dat de staat hun veiligheid onvoldoende beschermt. Als het kabinet nog wil beginnen aan de winning van schaliegas of het opslaan van CO2 in de Nederlandse bodem is dat vertrouwen cruciaal.

Het derde probleem is dat het oplossen van de twee eerste problemen veel geld kost. En dat is, na de miljardenbezuinigingen die dit kabinet al heeft doorgevoerd, niet zo makkelijk meer te vinden.

De stellingen die Samsom gisteren betrok, maken samen met de schaarse mededelingen van Haagse bronnen, de contouren van het aanstaande besluit zichtbaar.

Waar winning tot veel en zware aardbevingen leidt, zoals in Loppersum, worden andere technieken toegepast. Werkt dat niet, dan wordt daar minder gas gewonnen. Deels zou de afnemende gasopbrengst kunnen worden gecompenseerd door meer gas uit minder kwetsbare gasvelden te halen, zoals de Noordzee.

Er komt waarschijnlijk een jaarlijks productieplafond voor de NAM, zodat het bedrijf niet – zoals vorig jaar gebeurde – opeens een recordhoeveelheid aardgas kan oppompen. Samsom zei hierover: „Het lijkt er wel op dat Shell en ExxonMobil het voor het zeggen hebben, maar wij gaan erover hoeveel gas hier gewonnen wordt. Het bedrijf kan pas verder als er een vergunning is.”

Er komt een investeringsfonds dat de leefbaarheid in het aardbevingsgebied moet verbeteren. Over de besteding van het geld wordt door Groningers zelf besloten.

De staat verdient goed aan het Groningse aardgas. Substantieel verminderen van de gaswinning levert daarom al snel een gat op de Rijksbegroting op van 1 miljard of meer. Naar verluidt probeert PvdA-minister van Financiën Dijsselbloem daarom al te forse ingrepen te verhinderen. Hij heeft het afgelopen najaar al intensief moeten onderhandelen over bezuinigingen met oppositiepartijen D66, de ChristenUnie en de SGP. Een nieuwe onderhandelingsronde belooft nieuwe politieke complicaties, zeker met de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht. Dijsselbloem heeft één gelukje: ook D66 en de ChristenUnie hebben gepleit voor minder gaswinning.

Wat PvdA-leider Samsom betreft, mag veiligheid niet afhankelijk worden gemaakt van de kosten. Zijn boodschap aan partijgenoot Dijsselbloem en de andere ministers dus: die euro’s vindt u maar ergens.

Eerst zien, dan geloven, blijft het motto in Middelstum. Vertrouwen valt of staat met het kabinetsbesluit. Gerard Stoker, een gedupeerde bewoner uit Eenum: „We moeten dat heel precies gaan lezen. Minister Kamp is net een eenarmige bandiet. Je gooit er tien keer aardgas in en aan het eind sta je met lege handen.”