12 mannen krijgen kogel door hun hoofd: wraak door politie?

Een reeks executies zorgt voor boosheid over de gewelddadigheid van de politie.

Vier jongens aten nietsvermoedend pizza op het stoepje van hun huis. Het was zondagavond, vlak voor middernacht. Voordat ze er erg in hadden, had ieder van hen een kogel door zijn hoofd.

In een tijdsbestek van vier uur gebeurde hetzelfde met in totaal twaalf jongens, binnen de straal van een paar kilometer in de Braziliaanse stad Campinas. De slachtoffers waren allemaal tussen de 17 en 30 jaar oud.

De jongens, ongewapend, zouden zijn gedood door mannen met capuchons die kwamen aanrijden in auto’s zonder nummerbord. Belangrijk detail: volgens getuigen droegen de daders politiekleding onder hun truien en hadden ze politielaarzen aan.

De civiele politie onderzoekt meerdere scenario’s, maar de belangrijkste hypothese is dat de daders zijn aangesloten bij de militaire politie.

De executies in Campinas hebben in Brazilië het debat doen oplaaien over deze militair getrainde en zwaarbewapende agenten. Steeds meer burgers willen een hervorming van de militaire politie – een overblijfsel van de dictatuur die tot 1985 duurde.

De mogelijke aanleiding van de executies van zondag ligt in de moord op een agent. Hij werd eerder die dag neergeschoten toen hij zich buiten diensttijd mengde in een overval op een benzinestation.

De ogenschijnlijke wraakactie op de twaalf jongens leidde tot heftige reacties in Campinas, een stad met een miljoen inwoners waar de teams van Portugal en Nigeria hun uitvalsbasis hebben tijdens het WK voetbal. Tijdens de begrafenis van zeven van de twaalf jongens demonstreerden zeker driehonderd mensen tegen de militaire politie.

„Mijn zoon had geen strafblad, hij had nooit problemen met de politie,”' zei een moeder tegen een lokale krant. „De politie kwam uit het niets en vermoordde hem. Waarom? Gewoon omdat het kan?”

Ombudsman Júlio César Fernandes Neves van de deelstaat São Paulo bezocht de plaats des onheils. Volgens hem „is er bewijs” dat de militaire politie betrokken is bij deze zaak. „De verklaringen van ooggetuigen zijn voldoende aanleiding om deze theorie nader te onderzoeken zodat niets wordt weggemoffeld,” zei hij.

De Braziliaanse politiemacht staat bekend als een van de gewelddadigste ter wereld. In 2012 vermoordde de politie (de militaire en de civiele politie samen) 1.890 mensen. Dat zijn ruim vijf mensen per dag.

De wraakactie zou ook het werk kunnen zijn geweest van politiemensen die actief zijn in milities: gewapende bendes van politieagenten, brandweermannen en gevangenisbewaarders - deels ontslagen of gepensioneerd. Zij opereren als een alternatieve politieorde die wijken controleert en bewoners dwingt geld te betalen in ruil voor veiligheid. Ombudsman Neves wees op de gelijkenis van deze executies met de werkwijze van de milities.

Hoewel veel Brazilianen lange tijd stilzwijgend goedkeurden dat de politie arme – en potentieel criminele – jongeren vermoordde, is de publieke opinie sinds de zomer aan het schuiven. Tijdens massabetogingen in juni waar honderdduizenden Brazilianen zich uitspraken tegen corruptie en slechte publieke voorzieningen, gebruikte de militaire politie geweld tegen de demonstranten. Het gros van die betogers kwam uit de middenklasse. Ineens ervoeren ook zij de impact van politiegeweld.

„Demilitarisering staat op de agenda,” zegt universitair docent Túlio Vianna, die onderzoek doet naar de ontwikkeling van dat debat. „Maar het zal nog wel even duren voor Brazilië echt klaar is voor die stap.”