Wij, kinderen van Gare du Nord

Het Rotterdams filmfestival maakt op de komende editie een Grand Tour over het Europese filmcontinent. Maar eerst blijven we nog even hangen op het vertrekstation in Parijs: Gare du Nord.

Geschiedenisprofessor Mathilde (Nicole Garcia) sluit vriendschap op Gare du Nord met Ismaël, maar zal die de vluchtigheid van het stationsleven doorstaan?

Ooit was het een goede gewoonte voor jongemannen van betere komaf (alles was toen nog een mannenzaak) om na hun studie een ‘Grand Tour’ door Europa te maken. Terug naar de bronnen van de beschaving. Het International Film Festival Rotterdam heeft die Grand Tour dit jaar centraal gesteld in een Europa-programma, waarmee het voorafgaande aan de verkiezingen voor het Europees Parlement dit voorjaar de balans wil opmaken van de Europese cinema. Sleutelfilm is Gare du Nord van Claire Simon. Geen film over reizen, maar over blijven. Over de microkosmos van een Parijs’ station waar je elkaar dagenlang kwijt kunt zijn.

Gare du Nord is de helft van een tweeluik dat in augustus op het Filmfestival Locarno z’n wereldpremière beleefde. Het bestaat uit de speelfilm Gare du Nord en de documentaire Géographie humaine, die afgelopen december al op het International Documentary Filmfestival Amsterdam werd gepresenteerd. Een klassiek voorbeeld van hoe de som groter dan de delen kan zijn. Film en docu geven een intrigerend beeld van het leven op en rondom het Parijse Noordstation, een doorgangsstation dat, hoe langer we er met Simons hoofdpersonen blijven hangen, ook een eindstation blijkt.

De grens tussen beide films lijkt dun. Ook Gare du Nord begint bijna als een documentaire, met rusteloos heen en weer flitsende beelden van het leven op de bovengrondse trein- en de ondergrondse metrostations. Later zal Simon in het station nog meerdere lagen en niveaus ontdekken, bijna als de levels van een game. Helemaal bovenaan kijken de beveiligingsagenten uit over de mierenmassa beneden. Ze hebben niet genoeg aan hun beveiligingscamera’s, ze moeten als een havik in het gewoel kunnen duiken. Tussen de metro- en treinstations bevindt zich een commerciële tussenwereld. Weinig winkels zijn hier echt een lang leven beschoren. De Iraniër met zijn schoenenhandeltje, de snoepverkoper uit Nepal, allemaal hopen ze dat het Gare du Nord voor hen een tussenstation zal zijn. Op weg naar een beter leven.

Het feit dat we ze zo goed leren kennen komt omdat Simon uit dat geroezemoes twee hoofdpersonen kiest die onze ogen en oren worden. Ismaël is een sociologiestudent die reizigersonderzoek doet voor het Parijse openbaar vervoerbedrijf RATP. Hij is een van de habitués van het stationsleven. Geschiedenisprofessor Mathilde is een van zijn respondenten, maar al snel ontwikkelt zich tussen de twee een vriendschap die de vluchtigheid van hun ontmoetingen moet zien te overleven. Als Ismaël de insider is, is Mathilde de outsider. Zo voelen we voortdurend de spanning tussen wat vreemd is en bekend. En zullen we de volgende keer dat we langer dan tien minuten op een station rondhangen deze schaduwwerelden die zich op elk station bevinden sneller herkennen.

Claire Simon geeft in haar films blijk van inzicht in de manier waarop gedrag en omgeving samenhangen. Paris Nord is haar terrarium, haar Bahnhof Zoo van de globalisering. Laag na laag pelt ze de verschillende schillen van het station als ‘global village’ af. Ze neemt de kijker mee in de wereld van bedelaars en illegalen, Congolese dandy’s, de weglopertjes en de hoertjes.

De film doet ondanks zijn kortere duur ook denken aan het werk van Jacques Rivette, die op dezelfde manier circulair en repetitief locaties verkent. Het maakt Gare du Nord tot een hypnotiserende, labyrintische film, waarin het helemaal niet vreemd is dat er op een gegeven moment haast onmerkbaar bovennatuurlijke of magisch-realistische elementen in sluipen. Dat kan ook niet anders. Het station is zo’n cultureel significante plek. Zo belangrijk voor de filmgeschiedenis. En als locatie te zien in zoveel Franse films. Dat al die herinneringen en dromen als het ware als stofdeeltjes dansen in het late scheerlicht dat door de ramen van deze neoclassicistische spoorwegkathedraal naar binnen valt. En je krijgt er zin van om naar Parijs te gaan. Gewoon even heen en weer. Een kopje koffie drinken bij stationscafé Alizée. Vanaf Rotterdam maar een paar uur uit en thuis.