West-Afrika raakt na de neushoorn ook de leeuw kwijt

Het zoveelste zoogdier dreigt uit te sterven in het westen van Afrika. In het gebied, zo groot als Europa, zijn nog maar 400 leeuwen over.

Foto Reuters

Het aantal leeuwen in West-Afrika is de afgelopen jaren snel afgenomen. Er zijn nog maar zo’n 400 dieren, grotendeels geconcentreerd in één natuurpark op de grens van Benin, Burkina Faso en Niger. Zonder bescherming dreigt de leeuw uit West-Afrika te verdwijnen. Dat blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse non-profitorganisatie Panthera.

Ook in de rest van Afrika is het leefgebied van de leeuw gekrompen, hoewel niet zo erg als in het westelijk deel. Waren er in heel Afrika in de jaren zestig nog 100.000 leeuwen, nu zijn dat er minder dan 35.000.

Voor West-Afrika, een gebied zo groot als Europa, is de leeuw het zoveelste zoogdier waarvoor uitsterven dreigt. Vorig jaar werd de zwarte neushoorn er officieel als uitgestorven betiteld. Hetzelfde lot dreigt voor veel andere soorten zoals het jachtluipaard, de Afrikaanse wilde hond en de reuzenelandantilope. „In West-Afrika is een grote zoogdiercrisis gaande”, zegt Hans de Iongh, hoogleraar natuurbeheer aan de Universiteit Leiden. Hij doet onderzoek naar de leeuw in West- en Centraal-Afrika.

De oorzaak van deze crisis, zegt De Iongh, is het oprukken van de mens, en het omzetten van natuur in landbouwgebied. Ook illegale jacht, onder meer op de Afrikaanse olifant, speelt een rol. „Veel dieren, onder meer apen, worden verkocht als bushmeat.”

In 2005 kwam de leeuw nog voor in twaalf natuurparken in West-Afrika. Nu nog maar in vier, zo blijkt uit het onderzoek van Panthera. Het werd vorige week gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift PLOS One. In drie van de vier parken, die geïsoleerd van elkaar liggen, komen samen nog maar 50 leeuwen voor. Naar verwachting zal de leeuw hier uitsterven.

De meeste natuurparken kampen met een gebrek aan personeel, materieel en subsidie. Bewaking is er nauwelijks. Stropers hebben vrij spel. Er wordt op grote schaal illegaal hout gekapt. Vee rukt op, net als de mens.

Internationale natuurorganisaties zoals het Wereld Natuur Fonds (WNF) en de World Conservation Society zijn amper actief in West-Afrika. Ze concentreren zich op het oosten en zuiden van het continent. „In West-Afrika is de situatie al zo slecht”, legt een woordvoerder van het WNF uit. „Wat kunnen we daar nog betekenen? In Zuid- en Oost-Afrika is het tij misschien nog te keren.”

Om de leeuw in West-Afrika beter te beschermen stellen de onderzoekers in hun artikel voor er een ondersoort van te maken. Recent onderzoek laat zien dat de populaties in West-Afrika genetisch verschillen met die in het oosten en het zuiden van het continent. De West-Afrikaanse leeuw is genetisch meer verwant met de Aziatische leeuw en de in het wild uitgestorven Berberleeuw, die in Noord-Afrika leefde.

Wordt de West-Afrikaanse leeuw als ondersoort aangemerkt, dan krijgt hij volgens de regels van de Internationale Unie voor Natuurbescherming de status ‘ernstig bedreigd’. Dat leidt in ieder geval tot meer aandacht. Nu wordt de leeuw in Afrika als één soort beschouwd, en die staat te boek als ‘kwetsbaar’.

Afgelopen september hebben overheden, ngo’s en bedrijven tijdens het World Conservation Congres in Korea een resolutie aangenomen om meer te investeren in natuurbeheer in West-Afrika.