Voor hem zijn er geen barrières

Met zijn aanstelling bij Milan is hij op dit moment de tweede donkere trainer in de Europese topcompetities

Clarence Seedorf vorige maand in Almere, waar hij voor zijn trainerscursus een training gaf bij Almere City FC. Foto Olivier Middendorp

Hij wordt de eerste Nederlandse coach in de Serie A. Hij heeft pas een paar trainingen geleid bij Almere City FC, bij wijze van lesstof voor de trainerscursus. En misschien is hij wel de eerste speler ooit die voor deze keuze stond: ga ik nog een jaar voetballen of word ik maar meteen trainer van een Europese topclub?

Bijzonder is de aanstelling van Clarence Seedorf (37) bij AC Milan in veel opzichten. Zodanig dat de bijkomstigheid van zijn status als eerste donkere trainer in de Serie A in twintig jaar voor kennisgeving aangenomen wordt in Italië. Misschien volgt dat element nog in de luwte van de komende dagen, zegt David Endt, kenner van Italiaans voetbal. „Nu is er in de media vooral opwinding over de trainerswissel zelf.”

Alleen Napoli had in het seizoen 1994-1995 de Braziliaan Jabras Faustinho Cané, die overigens niet de papieren had om officieel hoofdtrainer te zijn. Cané bleef, zoals in veel landen, een uitzondering als niet-blanke coach. Zo er een barrière bestaat, doorbreekt Seedorf die met de bliksemstart van zijn trainerscarrière. Een heuglijk feit in Italië, waar de voetbalwereld nogal eens wordt opgeschrikt door racistische gedragingen van fans.

Bestaat er een glazen plafond voor donkere trainers? De zeldzaamheid is voor het grotendeels mono-etnische Italië (en Spanje) nog wel te verklaren vanuit de demografie. Maar het geringe aantal gekleurde trainers in het internationale topvoetbal staat in geen verhouding tot het aantal gekleurde voetballers. De vijf sterkste competities (Duitse, Engelse, Franse, Italiaanse en Spaanse) telden tot de aanstelling van Seedorf één niet-blanke hoofdcoach: Chris Hughton van Norwich City.

Over een drempel, al dan niet tastbaar, wordt vooral in het multiculturele Engeland met zorg gesproken. De Premier League, maar ook lagere competities, worstelt al jaren met het gebrek aan doorstroom van spelers uit minderheidsgroepen naar een (succesvolle) trainerscarrière. FIFA-topman Jeffrey Webb, belast met racisme-bestrijding, riep de Engelse voetbalwereld eind vorig jaar op „in de spiegel te kijken”.

In Engeland zwelt de roep aan om – vergelijkbaar met een maatregel in de VS in het American football – verplicht te stellen dat een club bij de zoektocht naar een trainer tenminste één kandidaat van een minderheidsgroep uitnodigt. Earnest Stewart, technisch-directeur van AZ en zoon van een Afro-Amerikaanse vader, ziet niets in een dergelijke regel. „Dat lijkt me niet de manier waarop je mensen moet uitnodigen. Ik kijk niet op die manier.”

De ‘Rooney-rule’, genoemd naar de oprichter van de Pittsburgh Steelers en ingevoerd in 2003, wordt ook in de VS met argusogen bekeken. Voorstanders wijzen erop dat de geschiedenis van de NFL, tot 2003, zeven coaches uit minderheidsgroepen telde. Sindsdien kwamen er zeventien bij. Tegenstanders hekelen het aspect van positieve discriminatie, of juist de ineffectiviteit van de regel. Het afgelopen seizoen werd niet één van de acht vacatures in de hoogste American Football-competitie door een niet-blanke coach vervuld.

Trainer Stanley Menzo van Lierse SK, de enige donkere voetbaltrainer in de Belgische Eerste Klasse, zwijgt tegenwoordig over de kwestie. „Dan wordt dat weer uit zijn verband getrokken. Daar praat ik niet meer over”, zegt hij desgevraagd. In een interview met NuSport sprak Menzo twee jaar geleden nog zijn vermoedens uit dat hij geen kans kreeg vanwege zijn huidskleur. „Ik zeg niet dat clubs geen donkere trainer willen, maar men moet niet zeggen dat het geen issue is”, zei hij toen.

Menzo is nu „vervuld van trots” over „de bijzondere mens” Seedorf, die net als de oud-doelman van Ajax in Paramaribo geboren is. Beiden staan op de schouders van succesvolle Surinaams-Nederlandse voetballers die coach werden. Ruud Gullit won als trainer de Engelse beker met Chelsea, nog voordat de Blues onder Russische invloed een topclub van aanzien werden. Frank Rijkaard haalde als bondscoach van Oranje de halve finale van het EK 2000 en won met assistent-trainer Henk ten Cate de Champions League, in 2006 met Barcelona.

Maar David Endt waakt ervoor dat Nederland zichzelf op de borst klopt als grote emancipator in het voetbal. „We zijn er nog lang niet. In Nederland is het kader, de bestuurslaag, nog bijna geheel wit. Edgar Davids was bij Ajax commissaris, maar werd in die rol geschoffeerd.” Johan Cruijff, destijds openlijk in conflict met de Ajax-leiding, beet Davids toe dat hij slechts in de raad van commissarissen zat omdat hij zwart is. Endt: „Het was niet racistisch bedoeld, maar het was wel beledigend.”

In Italië zijn het oud-president Silvio Berlusconi en zijn dochter Barbara die de komst van een 37-jarige coach verwezenlijkten. Vader en dochter raakten, zoals iedereen bij AC Milan, al lang geleden onder de indruk van de bijzondere mens Seedorf.