Volgende halte: winst uitkeren in de zorg

Ziekenhuizen hebben moeite aan geld te komen. Schippers wil de zorg aantrekkelijker maken voor geldschieters.

Winst uitkeren in de zorg. Twee jaar geleden was dat zo controversieel, dat het parlement vergaande plannen hiervoor parkeerde in afwachting van een nieuw landsbestuur. Minister Schippers (Zorg, VVD) laat echter niet los. Wat haar in het eerste kabinet-Rutte niet lukte, hoopt zij samen met de PvdA wel te realiseren: wetgeving aanpassen zodat ziekenhuizen en andere zorginstellingen winst kunnen uitkeren aan hun aandeelhouders. Morgen debatteert de Tweede Kamer over deze nieuwe stap van verzakelijking in de zorg.

1 Het uitkeren van winst in de zorg is nu verboden. Waarom?

Dit jaar is de samenleving 73 miljard euro kwijt aan de zorg. Die rekening wordt betaald uit verplicht af te dragen zorgpremies, het verplichte eigen risico en belastinggeld. Nederlandse ziekenhuizen zijn opgebouwd met gemeenschapsgeld. Zowel de inkomsten als bezittingen in grote delen van de gezondheidszorg zijn dus met collectief geld gefinancierd.

Dat verhoudt zich moeilijk met het uitkeren van dividend aan aandeelhouders die pas sinds kort in de zorg rondlopen. Bovendien bestaat de vrees dat nieuwe eigenaren er zo met de in het verleden opgebouwde bezittingen vandoor gaan. Daarnaast is er het gevaar dat ziekenhuizen nog meer (dan nu al het geval is) aangemoedigd worden geld verdienen centraal te stellen en daar de zorg op aan te passen.

2 Waarom wil de minister dat verbod dan toch opheffen?

De samenleving is tegen de grenzen van de betaalbaarheid aangelopen. Politieke energie is er de laatste jaren vooral op gericht de uitgaven in de zorg beheersbaar te maken. Er is meer geld nodig in de zorg, ook voor innovaties. Ziekenhuizen zijn financieel verantwoordelijk geworden voor hun huisvesting. En de tarieven in de zorg zijn grotendeels geliberaliseerd. Daardoor is het voor banken riskanten geworden om aan ziekenhuizen geld uit te lenen, al was het maar omdat ze niet meer per definitie door de overheid worden gered. Verzekeraars, een andere belangrijke geldbron, zijn ook minder genereus geworden doordat zij eveneens meer financiële risico’s zijn gaan lopen.

Ziekenhuizen hebben kortom een probleem om aan kapitaal te komen. Dat is een resultante van het beleid de zorg te verzakelijken. Die politiek creëert, anders gezegd, zijn eigen welhaast onvermijdelijk vervolgstap verder te liberaliseren. Het verbod op winstuitkeringen zou geldschieters ontmoedigen de zorg in te gaan. Want nu mag je je rendement op je investering niet uit de zorg halen.

Met de mogelijkheid van winstuitkeringen zou volgens de minister de tucht van de markt beter zijn werk doen: meer efficiëntie en doelmatigheid in de zorg.

3 Kleven er dan geen risico’s meer aan winstuitkering?

Ja. Daarom heeft de minister waarborgen ingebouwd. De universitaire medische centra, acht in totaal, zijn uitgezonderd. Hun specialistische functie verhoudt zich kennelijk moeilijk met te veel marktkrachten.

De minister heeft ook iets bedacht om sprinkhanengedrag te voorkomen. Zorginstellingen mogen alleen winst uitkeren als hun vermogen minimaal 20 procent van het balanstotaal blijft bedragen. Met die eis valt al een groot deel van de populatie weg. Vele ziekenhuizen – van Antoni van Leeuwenhoek tot het Arnhemse Rijnstate, van het Amsterdamse OLVG tot het Limburgse Orbis – hebben te weinig buffers om winst te kunnen uitkeren.

Maar het zou een unicum zijn in één keer een waterdichte regeling te maken. Recent onderzoek van deze krant toonde extreem grote (geheime) prijsverschillen bij ziekenhuizen aan. Het gebrek aan transparantie is een risico bij het toelaten van winstuitkeringen. Ook bestaat het gevaar dat in traditionele ziekenhuizen straks de minst financieel aantrekkelijke zorg achterblijft en dat investeerders er met de meest lucratieve zorg van doorgaan.

4 Hoe belangrijk is een wetswijziging? Ondernemers kunnen toch al lang sluiproutes nemen?

Inderdaad. Het gaat hier ook ten dele om symboolwetgeving. Bij IJsselmeerziekenhuizen en het Slotervaartziekenhuis wordt kapitaal geleend van de aandeelhouder. Dat geeft de investeerder een gegarandeerd rendement. Ziekenhuizen die in private handen zijn, kunnen via toeleveranciers die van dezelfde eigenaar zijn hun aandeelhouder belonen. Ziekenhuizen werken ook wel samen met private partijen in aparte vennootschappen. Zorgondernemer Jaap Maljers zei twee jaar geleden al in deze krant: „Het systeem is zo lek als een mandje. Er bestaan wel tweehonderd manieren om winst te maken en uit te keren in de zorg, zonder het woord ooit te hoeven gebruiken.”

5 Is legalisering politiek haalbaar?

Nederland coalitieland betekent snel wisselende standpunten. PVV en CDA, de steunpilaren van Rutte I, waren voor en zijn nu tegen. Coalitiepartij PvdA is nu voor winstuitkeringen en was als oppositiepartij tegen. In de Tweede Kamer is het vinden van een meerderheid dus geen probleem. De senaat is de grote horde. GroenLinks is tegen en ook ChristenUnie is kritisch. Het kabinet stevent af op een njet in de Eerste Kamer. Minister Schippers zal nog wat moeten verzinnen wil zij het verbod op winstuitkeringen in de zorg opheffen.