Onverwachts intelligent: Matthew McConaughey

De Golden Globe voor zijn hoofdrol in ‘Dallas Buyers Club’ maakt hem tot favoriet voor de Oscars.

Zo kennen we Matthew McConaughey: gespierd, gebruind en onweerstaanbaar charmant. De Texaanse acteur stond in zijn jonge jaren bekend als een ruig levende bad boy, die in lichtgewichtfilms standaard de rol van een dwarse, maar uiteindelijk ideale schoonzoon speelde. Tijdens een persontmoeting in Los Angeles herhaalt hij die rol vlekkeloos. Glimlachend kijkt hij zijn gesprekspartner aan, met een warme blik van „ik begrijp je”.

Dat is even wennen, kort na een vertoning van Dallas Buyers Club. In dit waargebeurde verhaal is McConaughey (44) Ron Woodroof, een vermagerde aidslijder die zuipt en pillen slikt. Woodroof was een homofobe dronkaard, die besmet raakte door een prostituee. In de tijd dat alleen homoseksuelen aids leken te krijgen, werd hij een paria in Dallas. Uiteindelijk nam hij het met passie op voor de homogemeenschap. Hij importeerde illegaal medicijnen en verkocht die via een informele kopersclub.

Om de rol te spelen, onderging McConaughey een transformatie: hij werd 25 kilo lichter. „De energie die ik hier kwijtraakte”, zegt McConaughey, wijzend naar zijn buik, „ging direct hier naartoe.” Hij wijst naar zijn hoofd en lacht. „Ik was schérp.”

Maar de recente focus en diepgang van de acteur – een method actor die zich onderdompelt in een rol – werd de afgelopen twee, drie jaar al door filmcritici opgemerkt. En ook door de jury’s van filmprijzen: zondag werd hij in Los Angeles beloond met een Golden Globe. De acteur wordt bovendien getipt voor een Oscar, wat zijn eerste zou zijn. „Wie had ooit gedacht”, schreef onlangs het webmagazine Slate, „dat McConaughey een van de zeldzame acteurs zou zijn die intelligentie kan projecteren.”

Bij het grote publiek was de knappe jongen uit Texas altijd al geliefd. En zeker bij jonge vrouwen, die hij bediende als mannelijke stripper Dallas in de filmhit Magic Mike. Pas sinds kort trekt hij aandacht met ‘moeilijke’ rollen. Mud en Killer Joe (beiden uit 2012) waren „films met een identiteit”, zegt de acteur. De afgelopen paar jaar omschrijft hij als „de rijkste tijd van mijn carrière”.

McConaughey werd in 1969 geboren in Texas: daar hield hij die zuidelijke manieren en tongval aan over. Hij woont nog steeds in de Lone Star State, nu in Dallas: „Op veilige afstand van Hollywood.”

In zijn jonge jaren experimenteerde hij met drugs. Soms feestte hij met zijn vrienden, onder wie mede-Texaan Lance Armstrong. Dat was de glorietijd van McConaugheys vederlichte datefilms: romantische komedies waarin hij de begeerlijke vrijgezel speelde; de ‘sexiest man alive’. De roddelbladen konden geen genoeg van hem krijgen en McConaughey voldeed graag aan zijn reputatie van bad boy.

Die tijd is voorbij. Met zijn vrouw Camila heeft hij twee kinderen, wat hem helpt als acteur. „Hun verbeelding is mateloos”, vertelt hij. „Kinderen brengen je terug naar je jeugd en je verwondering.”

In Dallas Buyers Club wordt McConaughey vergezeld door Jennifer Garner als een bezorgde arts, en Jared Leto als een eveneens met hiv besmette transseksueel. Het script stamt al uit 1992; de acteurs Leonardo DiCaprio en Ryan Gosling hadden eerder belangstelling voor de film. Maar de Canadese regisseur Jean-Marc Vallée vertelt dat McConaughey uiteindelijk de juiste man voor de rol was – tot zijn verbazing.

„Ik dacht eerst: Matthew? Veel te knap”, zegt de Canadees Vallée (50). Dat veranderde zodra hij de acteur ontmoette. „Deze jongen is op een missie. Matthew wil de perceptie van hem veranderen. Hij zocht een nieuwe uitdaging. Ik denk dat hij zijn leven wilde veranderen.”

Met een kleine crew werd de film in ruim een maand opgenomen in New Orleans. Vallée vertelt dat Leto (42) en McConaughey opgingen in hun rollen. Ook Leto verloor veel lichaamsgewicht naarmate zijn personage zieker werd. De twee waren tijdens de opnames steeds ‘in karakter’. „Matthew zit zo diep in die rol dat de anderen ook denken: oh, ik moet ook zo goed zijn”, zegt Vallée.

Jennifer Garner (41) werkte eerder met McConaughey in de romkom Ghosts of Girlfriends Past (2009). De acteur drong aan op de rol voor Garner, waar zij hem dankbaar voor is. Garner, zelf moeder van drie kinderen (met Ben Affleck), denkt dat het vaderschap McConaughey heeft beïnvloed. „Ik zie een nieuwe kwetsbaarheid in hem”, zegt ze.

Inmiddels staat McConaughey ook bekend om zijn research en voorbereiding. „Ik doe al veel”, zegt Garner. „Maar Matthew weet álles.” In dit geval bestudeerde hij minutieus de dagboeken en filmopnamen van Woodroof. Hij ontmoette diens moeder en zuster. En zo verdween hij geleidelijk in de huid van de aidslijder.

McConaughey vertelt dat hij soms bedenktijd nodig heeft om ja te zeggen tegen een script. Niet in dit geval. Hij herkende het type-Woodroof: een Texaan die zich door het leven vloekt en drinkt, om opeens geconfronteerd te worden met zijn sterfelijkheid. „Een kerel die gewoon geld wil verdienen, ook nadat hij ziek is geworden”, zegt McConaughey. „Al doende wordt hij pas een kruisvaarder voor de goede zaak.” Vaak komt de ware aard alleen onder zware druk naar buiten, vermoedt hij.

De opbloeiende acteur is blij met Dallas Buyers Club, maar veel tijd om erbij stil te staan heeft hij niet. Later dit jaar verschijnt hij in de blockbuster Interstellar van Christopher Nolan, en naast Woody Harrelson is hij te zien in de dramaserie True Detective. Zijn talent is „niet te peilen”, oordeelde The Hollywood Reporter over die reeks. Maar een Oscar lijkt nu binnen bereik.