Hollande ‘uit de kast’ als hervormer

President wil een sociaal compromis met de werkgevers en kondigt forse bezuinigingen aan.

François Hollande bij aankomst voor zijn lange persconferentie gisteren. Foto AP

François Hollande koos de aanval als verdediging. In zijn derde grote persconferentie ontpopte de door privébesognes en een duizelingwekkende impopulariteit achtervolgde Franse president zich gisteren als de sociaal-democratische hervormer die veel leden van zijn Parti Socialiste (PS) al eerder in hem gezien hadden. ‘Hollande bevrijd’, jubelde de evengoed sociaal-democratische krant Libération vanmorgen. De rechtse oppositiekrant Le Figaro zag „gedurende enkele minuten” in de zelfverzekerde president „Winston Churchill en Tony Blair verenigd”.

Maar na een lange inleiding over zijn plannen voor reanimatie van de kwakkelende economie ging de eerste vraag op de persconferentie toch over de door het boulevardblad Closer onthulde ‘geheime liefdesrelatie’ van de president. „Is Valerie Trierweiler nog steeds de première dame van Frankrijk?”, wilde de voorzitter van de presidentiële persvereniging na een behoedzame introductie weten.

„Ik begrijp uw vraag en ik weet zeker dat u mijn antwoord begrijpt”, begon Hollande, voordat hij aangaf niet op vragen over zijn privéleven in te gaan. Wel erkende hij dat zijn relatie met Trierweiler, zijn vaste vriendin en officieus de first lady van Frankrijk, „pijnlijke momenten” doormaakt. Hollande zei op latere vragen „woedend” te zijn over de publicatie, maar wilde Closer niet aanklagen, omdat hij zelf onschendbaarheid geniet en dan van een ongelijke strijd sprake zou zijn. Hij beloofde voor een bezoek aan de VS in februari, waarbij Trierweiler hem zou vergezellen, duidelijkheid te verschaffen.

Maar de president had de nationale en internationale pers in de balzaal van het Elysée bijeengeroepen om uit te leggen hoe hij Frankrijk uit het economisch dal wil trekken. Terwijl enkele zuidelijke buurlanden langzaam opkrabbelen, is de Franse werkloosheid afgelopen jaar verder opgelopen, tot 10,9 procent. Vele honderden bedrijven sloten door de crisis en de hoge arbeidskosten hun deuren. De industrie blijft ver achter bij vooral de Duitse en Hollande bepleit nu „sociale en economische overeenstemming tussen Frankrijk en Duitsland”. Dat wil zeggen: Duitsland socialer („een minimumloon is een eerste stap”) en Frankrijk meer concurrerend.

Al tijdens de jaarwisseling beloofde hij in een korte tv-toespraak daartoe een ‘verantwoordelijkheidspact’ te willen sluiten met de werkgevers: nieuwe banen en meer sociaal overleg in ruil voor 30 miljard euro minder belastingen en sociale premies en minder bureaucratie. Dit Franse poldermodel moet volgens Hollande leiden tot „het grootste sociale compromis in decennia”. De werkgevers, die zelf de voorstellen voor lastenverlichting deden, reageerden positief en schuiven volgende week aan bij de officiële lancering van het pact.

Daarnaast kondigde Hollande, overeenkomstig de eisen van de Europese Commissie, een voor Franse begrippen drastische verlaging van de overheidsuitgaven aan. Bovenop een bezuiniging van 14 miljard euro (op een begroting van ongeveer 380 miljard) die al voor dit jaar gepland staat, wil Hollande van 2015 tot het eind van zijn termijn in 2017 nog eens 50 miljard besparen, onder andere door bestuurslagen te schrappen of te herorganiseren. Minder geld uitgeven „is de basisvoorwaarde voor iedere belastingverlaging”, zei hij, verwijzend naar recent belastingprotest.

Is dit een koerswijziging? De Franse pers denkt van wel. Als leerling van oud-minister van Financiën Jacques Delors behoort Hollande zijn politieke leven lang tot de sociaal-democratische minderheid van de PS. Maar zijn verkiezingscampagne in 2012 was klassiek links en antikapitalistisch. „Alleen met die koers kon hij intern vertrouwen winnen”, zegt politicoloog Gérard Grunberg, kenner van Frans links.

De marktvriendelijke transformatie die centrum-links in bijvoorbeeld Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Nederland in de jaren negentig doormaakte, bleef in Frankrijk achterwege. „Hier is links nog echt revolutionair”, verduidelijkt Grunberg. Hollande is volgens Libération nu „uit de kast gekomen” als sociaal-democraat, binnen de ‘socialistische’ partij vaker een scheldwoord dan een compliment.

Hoewel hij met eerdere hervormingen (flexibilisering van de arbeidsmarkt, het pensioenstelsel en omscholing van werklozen) dankzij overleg met sociale partners massademonstraties heeft weten te voorkomen, neemt Hollande met de economische draai een gok. Oud-minister Delphine Batho, op de linkervleugel van de PS, zei eerder dat Hollande „de staat uitholt” en de met de PS samenwerkende communisten spreken van „verraad”.

Maar volgens opiniepeilers is de meerderheid van de Fransen ervan overtuigd dat de economie hervormd moet worden en de overheidsfinanciën kunnen worden teruggebracht. Met dat draagvlak zal Hollande de oud-linkse elementen in de eigen partij om de oren slaan om zijn „revolutie” (aldus Le Monde) te laten slagen.