‘Hebban olla vogala nestas hagunnan’, hoe klinkt dat?

foto Biccie / Wikipedia

Een eenzame Vlaamse monnik, ver weg in Engeland, schreef ooit maar eens wat op: ‘Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu’. Bijna iedereen kent het, het eerste Nederlandse zinnetje, maar hoe klonk het? Mediëvist Frank Willaert laat in een zes seconden durend audiofragmentje horen hoe de monnik zijn weemoedige zin had kunnen uitspreken. In de app Vogala, die het Middelnederlands weer tot klinken wil brengen, leest hij de regel voor, in mooi zangerig Vlaams. Tegelijkertijd lezen we op onze iPad de oude tekst en loopt er ook een vertaling in hedendaags Nederlands mee: „Hebben alle vogels nesten in aanbouw behalve ik en jij? Waar wachten we op?” Drie versies tegelijk van een en dezelfde tekst! En allemaal gratis!

Zo gaat het met alle ruim dertig Middelnederlandse fragmenten in deze app. Het is van alles wat: een liefdeslied, een stukje Reynaert, een fabel, een exempel, het Egidiuslied, een stukje uit de Bijbel, een serie spotversjes. Ze worden voorgedragen door Frits van Oostrom, die de app bedacht, andere literatuurwetenschappers en Bekende Nederlanders als Menno Bentveld en Jean-Marc van Tol. De voorlezer leest voor, en wij lezen mee. Onderweg leren we nog wat leuke woorden: ‘wipsteerten’, gezegd van honden, is kwispelen.

Het is allemaal mooi, maar ook wel een beetje netjes, met dui-de-lij-ke ar-ti-cu-la-tie. Zo te horen zaten al die middeleeuwers op voordrachtsles. De app lijkt heel geschikt voor de literatuurles, maar er ontbreekt wel iets: de uitleg.

Het Middelnederlands is niet altijd gemakkelijk. Aan het slot van een droevig liefdesliedje hoor ik Hendrik van Veldeke zeggen: „aldâ mîn lîp verre ist in ellende”. Dat moet hier wel betekenen: terwijl (aldâ) mijn geliefde (mîn lîp) ver (verre) in den vreemde (in ellende) is (ist). Maar de vertaling geeft: „terwijl ik ver in den vreemde ben.” Zou „mîn lîp” dan niet „mijn lief” betekenen, maar „mijn lijf”, dus: „ik”? Ik wil het graag weten.

Ik veeg ijverig over het schermpje van mijn iPad, maar er komt geen antwoord. We missen hier toch de verklarende voetnoot, het woordenboek, de toelichting – een levende leraar die het ons niet alleen mooi voorleest, maar ook nog eens uitlegt.