Eigenlijk is alleen vuurwerk nog een écht probleem

De jaarwisseling verliep rumoerig maar zonder grote incidenten. Komt dat door de spierballentaal van burgemeesters?

Brandresten in Veen, daags na de rellen. Honderd jongeren werden er in de nacht van 30 op 31 december opgepakt. foto ANP

Wat is eigenlijk normaal met Oud en Nieuw? „Hoewel het aantal jaarwisselinggerelateerde incidenten is gestegen, is de jaarwisseling relatief rustig verlopen. Behoudens één opvallend incident in Veen, verliep de nacht als tijdens een normale oudejaarsnacht”, aldus deze week een rapport van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD).

Rond de jaarwisseling waren er in Nederland 12.646 incidenten, 15 procent meer dan vorig jaar. Er zijn 887 aanhoudingen verricht, 11 procent meer dan vorig jaar. Er was 154 keer sprake van geweld tegen werknemers met een publieke taak en dat was een jaar geleden 165 keer. Bij het meldpunt vuurwerkoverlast kwamen bijna 90.000 klachten binnen, 10.000 meer dan een jaar geleden.

Minister Opstelten concludeert, in een brief aan de Tweede Kamer, „dat ook dit jaar de jaarwisseling nog niet goed is verlopen”. De burgemeesters van de vier grote steden zijn het roerend met de minister eens. Zij willen meer bevoegdheden om lokaal beperkingen op te kunnen leggen.

De jaarwisseling verliep in Den Haag „best goed”, aldus burgemeester Van Aartsen in zijn nieuwjaarstoespraak. „Het tij van alleen maar ellende is gekeerd.” Het aantal incidenten tegen hulpverleners bleef beperkt en ook het aantal uitgebrande auto’s, 38, is wel eens hoger geweest. Maar het afsteken van zwaar, verminkend, illegaal vuurwerk noemt de burgemeester een „ontspoorde traditie” waaraan paal en perk moet worden gesteld. Hij wil, net als de burgemeesters van de drie andere grote steden, de tijden waarop vuurwerk mag worden afgestoken bekorten. De grote steden willen vuurwerkvrije zones kunnen instellen en vaker zelf vuurwerkshows gaan organiseren.

Zero tolerance is sinds een paar jaar de maat der dingen tijdens Oud en Nieuw. Politie en justitie zetten groots in en dat mag wat kosten. Twee weken geleden liep tienduizend man politie op straat, ruim twee keer zo veel als tijdens een normaal uitgaansweekeinde. De politie zelf spreekt van een „massieve inzet”. In elke regio zat de Staf Grootschalig en Bijzonder Optreden klaar om het optreden te coördineren. Bekende relschoppers en traditioneel onrustige locaties werden „in het vizier gehouden”, onder meer dankzij informatie van wijkagenten en het volgen van sociale media.

Justitie bleef niet achter. Wie in de fout ging, kon rekenen op een 75 procent hogere strafmaat. En wie hulpverleners had belaagd, kreeg een verhoging van de straf met nog eens 200 procent. „Juist zij zorgen voor de veiligheid en gezondheid van een ieder tijdens Oud en Nieuw en moeten ongehinderd hun werk kunnen doen”, aldus het Openbaar Ministerie (OM).

Er was veel werk gemaakt van snelle ‘afdoeningen’, waarbij verdachten in relatief simpele zaken op het politiebureau straf opgelegd kregen zonder tussenkomst van de rechter, in een zitting met OM, politie, reclassering, kinderbescherming en slachtofferhulp. Zo’n tweehonderd van de ruim zeshonderd door de politie aangebrachte verdachten zijn op die manier behandeld. Ook werd in de vier grote steden capaciteit in rechtbanken vrijgemaakt voor supersnelrecht. Dat daar vervolgens maar achttien mensen voor de rechter stonden, steekt tegen de spierballentaal wat schril af.

Dat geldt ook voor de schade. Bestuurders maken zich er boos over en roepen dat aan het nieuwjaarsgeweld een einde moet komen, maar de kosten lijken mee te vallen – die van medische zorg, bedrijven, scholen en overheidseigendommen niet meegerekend. De schade die particulieren leden aan huizen, inboedel en auto’s bedroeg zes jaar geleden nog ruim 24 miljoen euro, en drie jaar terug bijna 21 miljoen. Dit jaar komen de eerste schattingen van het Verbond van Verzekeraars uit op 9 miljoen euro.