‘Alleen toiletjuffrouw Marie speelt in de film zichzelf’

De Franse regisseur: ,,Alleen op het treinstation komt echt de hele samenleving voorbij.”

Op sommige momenten is het moeilijk onderscheid te maken tussen de speelfilm Gare du Nord en de documentaire Géographie humaine. Beide films van Claire Simon (1955) geven een beeld van het grootste station van Parijs: een plaats van doorgang voor mensen van heinde en ver, wier geschiedenis soms heel even zichtbaar wordt op een locatie die vluchtige huiskamer en afspiegeling van een samenleving tegelijkertijd is. Was het wellicht ook de bedoeling van de in 1955 geboren filmmaakster om twee films te maken waarin het onderscheid tussen fictiefilm en documentaire onduidelijk zou worden?

Claire Simon: „Allerminst. Gare du Nord is gedraaid volgens een geheel uitgeschreven scenario. Er wordt nergens geïmproviseerd. De belangrijke rollen worden gespeeld door bekende acteurs, zoals Nicole Garcia, maar ook alle bijrollen worden gespeeld, soms door amateurs, maar dan wel altijd na een casting. De enige die in Gare du Nord zichzelf speelt is de toiletjuffrouw, Marie. Pas na het afmaken van de speelfilm zijn we aan de documentaire begonnen. In die documentaire is helemaal niets in scène gezet.”

Vanwaar dan de overeenkomst?

„Wie een speelfilm maakt, wil graag dat de personages en hun verhaal geloofwaardig overkomen. Ik constateer met genoegen dat dat kennelijk goed is gelukt, en veel toeschouwers de indruk hebben dat wat ze zien authentiek is, hoewel ze sommige acteurs natuurlijk herkennen.”

U bent met twee films en een webdoc over het Gare du Nord meer dan vier jaar bezig geweest, en u heeft vijf maanden opnamen gemaakt op en rond het station. Wat fascineert u zo aan deze plek?

„Ik heb het altijd een heel mooi station gevonden. Het Gare du Nord is ook een gelaagde plek, met verschillende afdelingen voor de grandes lignes naar het noorden, naar Brussel en Londen, de regionale treinen, en de metro onder het station. Het gold lang als een gevaarlijke plek, vooral ’s avonds. Maar dat gaat sinds een paar jaar beter. Door zijn vele functies is het Gare du Nord een plek waar iedereen komt, de welvarende burger evengoed als de Afrikaanse gastarbeider of jongeren uit de banlieues. Dat heb je verder nauwelijks in Parijs. Je kunt naar een stadswijk met gezeten burgerij gaan, of naar een wijk met veel Afrikaanse bewoners – maar er is maar één locatie waar ze allemaal vanzelfsprekend voorbij komen. Het station is de publieke ruimte bij uitstek.”

Doet het u plezier dat de toeschouwer soms moeite heeft de speelfilm en de documentaire uit elkaar te houden?

„Het doet me genoegen dat de fictiefilm geloofwaardig overkomt. Overigens had mijn project aanvankelijk nog een onderdeel: een theaterproductie. Daar is ook voor gerepeteerd, maar ik kon geen theaterproducent vinden. In mijn visie zijn al die vormen – theater, fictiefilm, documentaire – een manier om de wereld te bevragen. Heel het menselijk leven is eigenlijk één lang verhoor, waarbij het individu poogt de werkelijkheid te doorgronden. In die zin maakt het niet uit, hoe je dat doet.”