Vredesengelen zorgen voor chaos in Mexico

Burgerwachten zijn een probleem voor de regering.

Burgerwachten hebben de macht overgenomen in het Mexicaanse dorpje Paracuaro, Michoacán. Foto Reuters

Een lange rij auto’s reed zondag naar Nueva Italia, een stadje in het westen van Mexico. Gemaskerde burgers sprongen uit de wagens en droegen de lokale politie op hun wapens af te staan. Vervolgens begonnen ze een vuurgevecht met leden van de Tempeliers, het drugskartel dat de dienst uitmaakt in Nueva Italia. Er viel minstens één gewonde.

De Mexicaanse regering kondigde gisteren aan dat het leger de rust gaat herstellen in Nueva Italia en de rest van de staat Michoacán. Ook in andere dorpen en steden zijn spanningen tussen burgerwachten en leden van het Tempelierkartel. „Vertrouw erop dat we het geweld gaan indammen”, zei minister van Binnenlandse Zaken Miguel Ángel Osorio Chong.

Te weinig en te laat, zeggen critici over de maatregel van de regering. Want na jarenlang inadequaat optreden door de politie en het leger is in Mexico een nieuwe, ongrijpbare machtsfactor ontstaan in het complexe krachtenspel van de drugsoorlog: gewapende burgerwachten.

Deze vigilantes presenteren zich als bezorgde burgers die hun dorpen en steden willen beschermen tegen de drugskartels. Dit werk kunnen ze niet overlaten aan de politie. Agenten laten zich inhuren door rivaliserende kartels, zeggen de burgerwachten.

Maar zijn de burgerwachten wel wie ze zeggen te zijn? Gaan er inderdaad bezorgde vaders – en een enkele moeder – schuil achter hun maskers? Of zijn het leden van een rivaliserend drugskartel, die vermomd als burgerwacht het territorium van heersende bendes proberen binnen te dringen? Komen ze eigenlijk wel uit de gemeenschappen die ze zeggen te beschermen?

Deze vragen spelen in Michoacán en in andere Mexicaanse staten. Sinds de opkomst van de eerste gewapende burgerwachten in 2012 zijn er in tenminste 13 van de 31 Mexicaanse staten zulke groepen ontstaan. Vooral in Michoacán en het aangrenzende Guerrero zijn de vigilantes inmiddels een openlijke machtsfactor.

De regering heeft tot nog toe op ad hoc-basis gereageerd. In augustus werd een voorvrouw van een burgerwacht in Guerrero gearresteerd op beschuldiging van kidnapping. Een maand later werden in Michoacán veertig leden van een burgerwacht in het dorpje Aquila vastgezet. President Enrique Peña Nieto, net een jaar aan de macht, houdt zich vooral bezig met economische hervormingen.

De vigilantes compliceren de veiligheidssituatie in Mexico aanzienlijk. Ze verschillen in aard en intentie. Soms komen groepen voort uit de traditie van burgerbewaking die sommige inheemse bevolkingsgroepen kennen. Volgens de regering zijn burgerwachten in Guerrero geïnfiltreerd door linkse guerrila’s van het Insurgent People’s Revolutionary Army (ERPI).

Om het nog ingewikkelder te maken worden burgerwachten ervan beschuldigd dat ze met geweld jonge mannen voor hun gelederen rekruteren. Eerder deze maand protesteerden inwoners van het stadje Paracuaro in Michoacán, een gemeenschap van limoenboeren, tegen de komst van honderd vigilantes.

In andere plaatsen in Michoacán worden vigilantes ervan beschuldigd dat ze banden hebben met het kartel ‘Nueva Generación’, dat een drugsoorlog uitvecht met het Tempelierkartel. Ook dat kartel zou burgerwachten inzetten voor zijn criminele activiteiten. Het onderscheid tussen burgerwacht en bendelid lijkt te vervagen.

„Dit is een oorlog. Het gaat niet langer om reguliere handhaving van de wet”, zei de Mexicaanse veiligheidsanalist Alejandro Hope tegen AP. „Het is een politiek-militair conflict tussen meerdere gewapende groepen. Dit kan iedere moment uit de hand lopen.”