Lukt het met die participatiewet?

Het kabinet wil één wet voor alle werkenden met een arbeidsbeperking // De zorg is dat werkloosheid hierdoor juist stijgt, bleek gisteren in Den Haag

Het moet een mooi stukje participatiesamenleving worden: de nieuwe Participatiewet die op 1 januari 2015 moet ingaan.

Het kabinet wil zoveel mogelijk mensen met een arbeidsbeperking aan werk helpen via één gezamenlijke regeling. Een groep van ongeveer 240.000 ‘Wajongers’ (jongeren van 18 jaar en ouder met een arbeidshandicap) wordt tussen 2015 en 2018 herkeurd. De sociale werkplaatsen verdwijnen en gemeenten worden verantwoordelijk voor de begeleiding van arbeidsgehandicapten naar werk. De wet moet op termijn circa 1,7 miljard euro besparen.

Maar er is veel kritiek op het wetsvoorstel, bleek gisteren tijdens een daglange hoorzitting met (ervarings)deskundigen in de Tweede Kamer. Vier grote zorgen op rij:

Ís er wel werk?

De werkgevers en de overheid hebben voor de komende jaren 125.000 extra banen voor mensen met een arbeidsbeperking toegezegd. Maar de arbeidsmarkt is ruim: Nederland telt na zes jaar crisis ongeveer 650.000 werklozen. Werkgevers staan niet altijd te springen om werknemers met een handicap. Als financiële prikkels wegvallen, zoals de ‘mobiliteitsbonus’ of subsidies voor jobcoaching of aanpassingen op de werkplek, zal de bereidheid verder afnemen, is de vrees. Staatsecretaris Jetta Klijnsma van Sociale Zaken (PvdA) wil pas in 2016 kijken of het nodig is werkgevers te verplichten arbeidsgehandicapten in dienst te nemen.

Wordt de herkeuring een drama?

Naar verwachting zullen 100.000 van de 240.000 Wajongers die gekeurd moeten worden nooit kunnen werken. Zij houden recht op de huidige Wajong-uitkering (75 procent van het minimumloon, ofwel maximaal 1.113 euro). Maar als er geen werk is voor een aanzienlijk deel van die 140.000 Wajongers die wel kunnen werken, vervalt deze groep in de bijstand. Veel arbeidsgehandicapten vrezen in financiële nood te komen. Staatssecretaris Klijnsma heeft 100 miljoen euro achter de hand om de overgang naar de Participatiewet voor Wajongers soepel te laten verlopen. Maar voorzitter Ton Heerts van vakcentrale FNV riep gisteren op om de keuring uit te stellen. Het leverde hem in de Tweede Kamer veel kritische vragen op, want de FNV stemde vorig jaar zelf in met de keuring.

Kunnen gemeenten het aan?

De 408 gemeenten in Nederland krijgen met de wet meer (financiële) verantwoordelijkheid, met minder (financiële) middelen. Veel gemeenten hebben nog geen idee hoe ze mensen met een arbeidsbeperking naar werk moeten begeleiden. Met name in kleinere gemeenten zijn er weinig geschikte werkplekken. De zorg is hier dat hoge werkloosheid zal leiden tot hogere kosten voor bijstand.

Hoeveel wordt echt bezuinigd?

De huidige regelingen (Wajong, Wet sociale werkvoorziening en Wet werk en bijstand) kosten de overheid jaarlijks 11 miljard euro. Met de Participatiewet stijgen deze kosten nog, maar 1,7 miljard euro minder. Toch vallen elders ook gaten. De sluiting van sociale werkplaatsen bijvoorbeeld levert het pensioenfonds van deze sector op termijn een gat op van 490 miljoen euro, aldus het fonds PWRI. En adviesbureau Onbegrensd Talent stelde dat de overheid juist 8 miljard euro zou kunnen besparen. De wet zou arbeidsgehandicapten belemmeren op de arbeidsmarkt – en daarmee de economische groei.