Hip én gecensureerd

Ze zijn hip, mooi vormgegeven en hebben soms verhalen met een politieke inslag // Onafhankelijke tijdschriften uit het Midden-Oosten zijn hot, ook in Nederland // Maar censuur blijft een rol spelen

1

Wat doet censuur met een tijdschrift? De makers van het Engelstalige The State uit Dubai censureren hun eigen tijdschrift om dit zichtbaar te maken. Woorden, soms zelfs hele zinnen, zijn zwart gemaakt. Het roept vragen op. Wat zou er nou gestaan hebben onder die zwarte strepen?

The State is geen meegenomen souvenirtje van een verre reis. Het is gewoon te koop in Nederland, bij boekwinkel Athenaeum in Amsterdam. Naast The State zijn begin dit jaar ook The Carton, Brussels Sprout, We Are Here en The Outpost daar te koop. Allemaal gelanceerd in 2012 en afkomstig uit het Midden-Oosten.

Volgens Marc Robbemond van Athenaeum is er geen verschil te zien in de kwaliteit van onafhankelijke tijdschriften uit het Midden-Oosten en bladen uit het Westen. „Ze maken gebruik van dezelfde standaarden voor print en papier, design en lay-out krijgen veel aandacht.”

De scene van onafhankelijke tijdschriften, ook wel indies, werd jarenlang gedomineerd door Europa en Noord-Amerika. Maar eindelijk komen ze nu ook uit het Midden-Oosten. Hoe komen deze indies met oplages van nog geen 5.000 terecht bij een boekwinkel in Nederland?

„De markt in Dubai is te klein, dus je moet wel uitwijken”, zegt Conor Purcell, hoofdredacteur van reis- en fotografietijdschrift We Are Here uit Dubai. Vanuit Europa is er volgens hem grote vraag naar dit soort bladen. „Bovendien is het cruciaal om gezien te worden in de schappen naast andere tijdschriften. Ook op online sites voor magazineliefhebbers zoals magpile.com.”

Do You Read Me? in Berlijn, Magpie in Singapore en Magnation in Melbourne: het zijn allemaal winkels voor liefhebbers van bijzondere, onafhankelijke tijdschriften. Daar is afgelopen zomer The Magazine Shop in Dubai bijgekomen, een combinatie van café en winkel. Het is de eerste winkel in de Verenigde Arabische Emiraten waar alleen indies te koop zijn. Naast titels uit de eigen regio zoals We Are Here en The State, zijn er ook veel titels uit Europa en Noord-Amerika te vinden.

Geen vergunning voor politiek

Het kan voorkomen dat niet elk nummer dat verschijnt ook daadwerkelijk te koop is in The Magazine Shop: vanwege de censuur in de Emiraten. Volgens de Pers- en publicatiewet uit 1980 is het verboden kritiek te uiten op het staatshoofd of de leiders van de Emiraten, op islam, of uitingen te doen die in strijd zijn met de ‘geldende normen en waarden’. Verantwoordelijk voor het handhaven van deze wet is de nationale mediaraad. Elk tijdschrift moet eerst goedgekeurd worden door de raad voordat het kan worden verkocht.

„Sommige tijdschriften halen we niet hierheen vanwege te veel naakt of zware politieke artikelen”, zegt Kamal Rasool, manager bij The Magazine Shop. „Ze worden te veel gecensureerd, dat komt het product niet ten goede.”

Het nummer van We Are Here over Dubai was niet te koop in zijn winkel. Tot twee keer toe werd het afgekeurd door de mediaraad. „Zonder verklaring. Het zag er ook niet naar uit dat het snel goedgekeurd zou worden, dus heb ik het in de Verenigd Koninkrijk laten drukken”, zegt Purcell. De verkoop verliep via een online verkooppunt. Elk nummer van We Are Here is gewijd aan een bepaalde stad of regio. Geen fancy foto’s of tips wat er te doen is, maar met smartphones gemaakte foto’s en korte verhalen. „Een grote ansichtkaart”, vindt Purcell.

Het Engelstalige The Outpost uit Libanon kan in principe overal over schrijven, mits het niet over politiek gaat. „Dat staat onze vergunning niet toe”, zegt de Libanese oprichter Ibrahim Nehme. Het Ministerie van Informatie bepaalt in Libanon welke media een vergunning krijgen om actuele politieke kwesties te bespreken. „We praten wel over onderwerpen die in onze maatschappij een taboe zijn zoals sekswerkers, homo- en vrouwenrechten”, zegt Nehme.

The Outpost wordt gemaakt door een groepje jonge onafhankelijke journalisten uit Beiroet. „Veel van onze verhalen hebben wel een politieke inslag”, zegt Nehme. „The Outpost is voor jonge Arabische volwassenen die weten wat er in de wereld gebeurt en dit willen veranderen. Wij willen mensen ertoe inspireren deze mogelijkheden te onderzoeken.” De nummers van The Outpost zijn altijd uitverkocht. „Ik denk omdat we een beeld schetsen van de Arabische wereld dat je niet terugvindt in de mainstream bladen. En The Outpost ligt op plekken waar onafhankelijke tijdschriften op waarde worden geschat.”

Het is de vraag of, en op welke manier, deze tijdschriften zullen voortbestaan. We Are Here en The Outpost worden vooralsnog gefinancierd uit eigen zak. „Ideaal gezien zouden de verkoop en inkomsten uit advertenties genoeg moeten opleveren. Maar dat is nog niet zo”, zegt Nehme. Purcell van We Are Here ziet het als een investering. „Op dit moment verdien ik er niets mee. Volgend jaar hoop ik wel adverteerders binnen te halen.” Of ze over een jaar nog in de winkels liggen is onzeker. Wat wel vaststaat, is dat deze nieuwe tijdschriften een unieke inkijk geven in een voor velen nog onbekende regio.