De cel is geen hotel, maar je moet er wel voor gaan betalen

Veroordeelden moeten gaan meebetalen aan de kosten voor hun eigen opsporing en vervolging, vindt het kabinet.

Verblijf in de gevangenis gaat gedetineerden 16 euro per dag kosten, met een maximum van twee jaar. Ook moeten veroordeelden voor hun opsporing, vervolging en berechting een bedrag gaan betalen dat zal variëren tussen „de enkele honderden en enkele duizenden euro”.

Minister Opstelten en staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) kwamen gisteren met twee wetsvoorstellen die het (deels) verhalen van de kosten van opsporing, vervolging en celstraf mogelijk maken. Tbs’ers en ouders van veroordeelde minderjarigen moeten die 16 euro per dag ook gaan betalen.

Het bedrag is hoger dan in het regeerakkoord was afgesproken: daar was sprake van 12,50 euro per dag voor maximaal 6 maanden. De voorstellen liggen nu voor advies bij onder meer de Raad voor de Rechtspraak en het Openbaar Ministerie. Daarna spreken Tweede en Eerste Kamer zich er over uit.

1 Kunnen gedetineerden die 16 euro per dag wel betalen?

De recentste onderzoekscijfers hierover laten zien dat het merendeel van de veroordeelden daar problemen mee kan krijgen. Volgens het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie heeft ongeveer driekwart van de veroordeelden schulden op het moment dat ze de gevangenis in gaan. Bij een kwart van hen gaat het om een schuld van 1.000 euro of minder, eenderde van hen heeft meer dan 10.000 euro schuld. De rest zit daar tussenin.

Uitstel van betaling of een betalingsregeling is wat Teeven betreft geen probleem, schrijft hij. „Maar de verplichting blijft bestaan.” De extra bijdrage zou resocialisatie niet in de weg moeten staan. Volgens het WODC heeft 87 procent van de ex-gedetineerden een half jaar ná zijn celstraf weer een inkomen, waarmee ze de kosten zouden kunnen betalen. Alleen: slechts 15 procent van die groep heeft een baan, de rest krijgt een uitkering. De openstaande rekening bij de overheid zal dus meestal worden betaald met overheidsgeld.

2 Is dit ‘betaalidee’ geen extra straf voor veroordeelden?

Critici zullen zeggen dat met deze extra betalingen de veroordeelden dubbel gestraft worden: één keer door de rechter en één keer met een factuur van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Maar misschien is dat juist wat de bewindspersonen willen uitstralen. Zij schrijven dat „het niet meer vanzelfsprekend is dat de kosten van opsporing, vervolging en berechting alleen of in hoofdzaak door de samenleving worden gedragen”. Ze willen een principieel punt maken: veroordeelden hebben met het plegen van hun strafbare feiten corrigerend optreden van de overheid uitgelokt, en moeten daarom ook maar meebetalen aan de kosten daarvan.

3 Hoe zit dit in het buitenland?

Een eigen bijdrage voor verblijf in de cel is niet zo heel gebruikelijk: in Europa hebben alleen Duitsland en Denemarken zo’n regeling. Wel laten veel meer landen veroordeelden meebetalen aan hun opsporing, vervolging en berechting.

Opvallend is dat ook in Nederland zo’n regeling gold, tot 1896. Toen is de bijdrageregeling afgeschaft omdat die „een onevenredige zware druk op de veroordeelde” legde, schrijft minister Opstelten in de plannen. En: „Mede door de omvangrijke en lastige administratie en de kosten van de inning, waren de opbrengsten bovendien nauwelijks relevant te noemen.” Opstelten wil zulk gedoe nu voorkomen door een aantal vaste bedragen te hanteren voor de bijdrage aan het strafproces.

4Wat moet het gaan opleveren?

De bijdrage voor gevangenisverblijf en het meebetalen aan opsporing en berechting moeten 65 miljoen euro per jaar opbrengen. Daarvan komt 7 miljoen van de 16 euro per dag die gedetineerden gaan betalen, 58 miljoen komt uit hun bijdrage aan het strafproces. Van dat laatste bedrag gaat ook een deel naar zorg voor slachtoffers.

Onduidelijk is nog hoeveel extra administratieve kosten (denk aan aanmaningen) deze plannen met zich meebrengen. Maar het statement is in elk geval vast gemaakt.