Threatrale ‘Matthäus’ van René Jacobs

Het meest spraakmakende concert van het Festival Oude Muziek 2012 was dat van René Jacobs, de Akademie für Alte Musik Berlin en het RIAS Kammerchor. Midden in de zomer voerden zij Bachs Matthäus Passion uit. De uitvoering had iets provocatiefs: waar steeds meer barokgezelschappen de afgelopen jaren hebben gekozen voor een kleine, solistische bezetting, kwam Jacobs met een groot bezet orkest en nog groter koor. De koralen waren theatraal, de fermates lang. De tempowisselingen en dynamische contrasten waar de beweging van de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk zich altijd zo tegen heeft verzet, mochten weer van Jacobs. In de vlotte recitatieven maakte hij zijn naam als briljant operadirigent waar.

Nu is er een opname van (twee cd’s en een dvd), met hetzelfde koor en orkest. Werner Güra is de evangelist, Johannes Weisser zingt de Christus-partij, het Erbarme dich is voor Bernarda Fink. Jacobs baseerde zich voor deze uitvoering op nieuwe inzichten (waar ook de Nederlandse Bachvereniging zich al door liet inspireren) over de opstelling van het koor. In de Thomaskirche in Leipzig, waar Bach zijn meesterwerk uitvoerde, zou hij het tweede koor wel eens opgesteld kunnen hebben op de galerie bij het kleine orgel, tegenover het grote orgel. Dat zorgt voor ruimtelijke effecten, en legitimeert een groter eerste koor: meer ruimte voor meer zangers.

Tijdens de opname heeft Jacobs de koren en ensembles ook tegenover elkaar opgesteld. Dat zorgt er soms voor dat zij wat uit elkaar lopen en de balans in het voordeel is van het grotere koor I. Het slot van het eerste deel, O Mensch, bewein’ dein Sünde groß, klinkt hinderlijk haastig.

Maar er valt ook veel te genieten. Het RIAS Kammerchor is in topvorm, en de soevereine Werner Güra een van de best denkbare evangelisten. Voor Jacobs zijn de koralen onderdeel van het drama, en niet zozeer een commentaar daarop. Met de fermates maakt hij het niet zo bont als in Utrecht. De dirigent, die het stuk als countertenor zo vaak zong, kan in elk geval een interessante, scherpe visie niet worden ontzegd.