Rutte wilde clementie Poetin

Nederland meldde vorig jaar al aan de Russen dat het een hoge delegatie naar de Winterspelen wilde sturen. Zo probeerde het kabinet een soepele behandeling van de gevangen Greenpeace-activisten voor elkaar te krijgen.

De gevangenschap van Greenpeace-activisten in Rusland heeft een rol gespeeld bij de samenstelling van de omstreden hoge Nederlandse afvaardiging naar de Olympische Winterspelen in Sotsji.

Al in het najaar is vanuit het kabinet aan de Russen gemeld dat koning Willem-Alexander, koningin Máxima en premier Mark Rutte naar de Spelen zouden afreizen. Op deze manier wilde Nederland de Russen gunstig stemmen om de Nederlandse Greenpeace-gevangenen spoedig vrij te laten. Uit andere landen kwamen op dat moment juist berichten van regeringsvertegenwoordigers die wegens de verslechterende mensenrechten de Winterspelen niet gingen bijwonen.

Volgens betrokkenen die niet met naam genoemd willen worden, is de komst van de zware delegatie door Rutte gemeld in zijn telefonisch onderhoud van 21 oktober met de Russische president Poetin. De RVD ontkent dit. Wel wordt er van die kant op gewezen dat Nederland al in een vroeg stadium heeft laten weten tegen een boycot te zijn. In hun gesprek spraken Rutte en Poetin over de afsluiting van het door incidenten geteisterde Nederland-Ruslandjaar en de gevangengenomen actievoerders van Greenpeace. Enkele weken later herhaalde minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) de mededeling over de samenstelling van de Nederlandse delegatie tijdens een gesprek met zijn Russische ambtgenoot Lavrov. Hij was toen samen met koning Willem-Alexander en koningin Máxima in Moskou aanwezig bij de afsluiting van het Nederland-Ruslandjaar, op 8 en 9 november. De Nederlandse Greenpeace-activisten kregen op 20 november te horen dat zij op borgtocht zouden worden vrijgelaten.

Premier Rutte ontkende gisteren in het tv-programma Buitenhof dat een „deal” was gemaakt tussen Nederland en Rusland over de afvaardiging naar de Spelen en de vrijlating van de activisten. „Dat zou heel kwetsbaar zijn”, aldus Rutte. Van een directe ruil is dan ook geen sprake geweest. Maar volgens bronnen heeft Nederland met het bij de Russen vroegtijdig aankondigen van de hoge delegatie doelbewust een beter klimaat bij de Russische autoriteiten willen scheppen om het land tot soepelheid in de kwestie te bewegen.

Rutte maakte het besluit over de Nederlandse afvaardiging afgelopen vrijdag bekend. De kwestie begint inmiddels politiek steeds meer op te spelen. PvdA-leider en coalitiegenoot Diederik Samsom zei gisteravond in Nieuwsuur dat hij persoonlijk „een andere afweging” zou hebben gemaakt waarbij de premier niet was gegaan. Nu de beslissing is genomen, gaat Samsom ervan uit dat Rutte als hij in Rusland is de mensenrechten op alle mogelijke manieren aan de orde zal stellen.

Uit Ruttes eigen VVD kwam gisteren kritiek van Europees commissaris Neelie Kroes op de samenstelling van de afvaardiging. „Een zwaardere delegatie dan die we op het ogenblik hebben, kan niet. Dus het kon wel een onsje minder”, zei zij bij WNL. Voormalig VVD-Kamerlid Frans Weisglas sloot zich via Twitter bij haar aan.

Dertig opvarenden, onder wie twee Nederlanders, van het onder Nederlandse vlag varende Greepeace schip Arctic Sunrise werden op 19 september van het vorig jaar opgebracht door de kustwacht van Rusland nadat zij in de Pechora Zee een boorplatform van het Russische bedrijf Gazprom hadden beklommen. Het schip werd voor anker gelegd en de gearresteerde bemanning overgebracht naar Moermansk. Daarna volgde een lange juridische strijd die uiteindelijk half december leidde tot amnestie voor alle opvarenden. De twee Nederlanders, campagneleider Faiza Oulahsen en machinist Mannes Ubels, keerden op 27 december terug naar Nederland.