Polio in India uitgeroeid na massale campagne

India bewijst met de uitroeiing van polio dat grote inentingscampagnes werken. Maar moslims boden weerstand.

India is na een massale inentingscampagne die tientallen jaren heeft geduurd een gesel armer. Vandaag is het precies drie jaar geleden dat een geval van polio, de verlammende ziekte die vooral jonge kinderen treft, voor het laatst werd geregistreerd. Dat was bij een twee jaar oud meisje in een buitenwijk van de miljoenenstad Kolkata (Calcutta) in het oosten van India. En daarmee geldt het land volgens gangbare definities vanaf vandaag als poliovrij.

„Een trotse dag voor ons allemaal als Indiërs”, twitterde de Indiase staatssecretaris van Binnenlandse Zaken R.P.N. Singh vanmorgen enthousiast. Weliswaar moet de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nog haar officiële stempel van goedkeuring geven, maar dat geldt als een formaliteit.

De uitroeiing van polio in India, een land dat met zijn 1,2 miljard mensen goed is voor een zesde deel van de wereldbevolking, is een indrukwekkende prestatie. Nog maar vijf jaar geleden – in 2009 – was India met 741 gevallen in zijn eentje goed voor bijna de helft van het aantal gevallen wereldwijd. In een iets verder verleden, tot begin jaren 90 van de vorige eeuw, trof de ziekte jaarlijks 50.000 tot 150.000 kinderen per jaar. In totaal lopen, hinken en kruipen er in India volgens deskundigen nog enkele miljoenen mensen rond die in hun vroege jeugd verlamd zijn geraakt door polio. Velen, meestal toch al van bescheiden afkomst, werden bedelaars.

Polio is een ziekte die zich dikwijls via met fecaliën vervuild drinkwater verspreidt. Het is echter met een betrekkelijk eenvoudig vaccin te voorkomen. Kinderen beneden de vijf jaar zijn het meest kwetsbaar. Het virus tast het centrale zenuwstelsel aan, waardoor spieren sterk verzwakken en verlammingen optreden. In sommige gevallen treden ook misvormingen op en is de ziekte dodelijk. Veel oudere dragers van het virus, dat al duizenden jaren in verschillende varianten bestaat, zijn zich daarvan zelf niet bewust en vertonen daarvan ook geen uiterlijke symptomen.

De ziekte kon in een dicht bevolkt land als India, waar nog altijd honderden miljoenen mensen in diepe armoede en zonder toegang tot veilig drinkwater en hygiënische toiletten leven, vanouds makkelijk om zich heen grijpen.

„Het is echt fenomenaal dat het ze gelukt is”, verklaarde softwaremiljardair Bill Gates tegenover The Wall Street Journal. „India was veruit de moeilijkste plaats in de wereld om van polio af te raken.” Gates zelf hoort tot de grootste particuliere donors voor een mondiale campagne tegen polio.

In 1995 besloot de toenmalige Indiase regering polio krachtig aan te pakken. Er kwam een budget ter waarde van zo’n anderhalf miljard euro en er werd een reusachtig leger van inenters op de been gebracht om kinderen tot in de verste uithoeken van het immense land te bereiken. Ook werd de hulp ingeroepen van lokale bestuurders en geestelijken.

In de daarop volgende jaren werden 172 miljoen jonge kinderen ingeënt. Al in 1999 werd P2, een van de drie varianten van het virus, uitgeroeid. Geleidelijk aan werden ook de hardnekkiger P1- en P2-varianten, door toediening van een paar vaccindruppeltjes of een klontje, steeds verder teruggedrongen, mede dankzij strenge controles vanaf meer dan 35.000 locaties in het land.

De toediening verliep niet altijd even gladjes. Vooral onder moslims, een aanzienlijke minderheid in India, bestond soms de verdenking dat kinderen met het vaccin ook expres onvruchtbaar werden gemaakt om de bevolkingsgroei te beteugelen. Het vaccin zou volgens sommige moslims ook stoffen bevatten die strijdig waren met de islam. Veel imams waren echter wel doordrongen van het belang van de campagne en riepen tijdens het vrijdagsgebed op hieraan mee te werken.

Het succes van de campagne tegen polio vormt een inspiratie voor de strijd tegen andere wijdverbreide ziektes. Ook een ziekte als mazelen kost nog altijd zo’n 80.000 Indiase kinderen per jaar het leven. Longontsteking doodt grote aantallen kinderen, ook al valt die ziekte goed te behandelen als hij maar snel genoeg wordt onderkend. Andere bedreigingen voor de volksgezondheid in India vormen malaria en in toenemende mate het HIV-Aidsvirus.