Nucleair akkoord Iran volgende week van kracht

Iran bevriest zijn nucleaire programma deels. Een definitief akkoord is nog ver weg.

Op maandag 20 januari wordt een akkoord van kracht over tijdelijke bevriezing van een belangrijk deel van het Iraanse nucleaire programma. Daarover heeft Iran gisteren in Parijs overeenstemming bereikt met zes grote landen (de zogeheten P5+1, de vijf permanente leden van de VN-Veiligheidsraad plus Duitsland).

In ruil daarvoor worden sommige sancties tegen Iran opgeschort. De Amerikaanse regering heeft het tijdelijke akkoord, waarvan de grote lijnen al in november afgesproken waren, een belangrijke stap genoemd die onderhandelaars de tijd geeft om het eens te worden over een definitief akkoord. Volgens president Obama brengt het akkoord van gisteren „ons doel om te voorkomen dat Iran een kernwapen krijgt, dichterbij”.

1 Wat heeft Iran de grote landen toegezegd?

Iran zal de komende zes maanden (de periode waarvoor het akkoord geldt) de verrijking van uranium met meer dan 5 procent stopzetten. Dat lage niveau is toereikend voor energie-opwekking, maar niet voor de productie van een kernwapen. De voorraad uranium die al tot twintig procent is verrijkt, zal geneutraliseerd worden. De Verenigde Staten en andere westerse landen verdenken Teheran ervan een kernmacht te willen worden, maar de Iraanse regering heeft dat altijd ontkend.

Iran heeft er ook in toegestemd om geen nieuwe centrifuges voor de verrijking van uranium te plaatsen of op te starten. Waarnemers van het Internationale Atoom Energieagentschap (IAEA) zullen erop toezien dat Iran zich aan de afspraken houdt.

2 Wat krijgt de Iraanse regering in ruil ?

Terwijl Iran en de P5+1 de komende zes maanden onderhandelen over een definitief akkoord, zullen enkele sancties waar de Iraanse economie zwaar onder lijdt, worden opgeschort. Zo zal Iran weer vliegtuigonderdelen voor de burgerluchtvaart kunnen kopen, petrochemische producten kunnen uitvoeren, en in goud kunnen handelen. Daarnaast krijgt Iran meer toegang tot medische artikelen, en worden sancties tegen de Iraanse auto-industrie opgeschort. Andere sancties blijven echter van kracht. Van groot belang voor Iran is dat 4,2 miljard dollaar aan olie-inkomsten die op buitenlandse bankrekeningen zijn bevroren, vrijgegeven zullen worden.

3 Wat gebeurt er als Iran zich niet aan de afspraken houdt?

Het nu gesloten akkoord zal uitgevoerd en nageleefd moeten worden. Houdt Iran zich niet aan de afspraken, zo heeft Washington al gezegd, dan zal de sanctieverlichting weer teruggedraaid worden. De bevroren fondsen zullen in gedeeltes worden vrijgegeven, de eerste 550 miljoen dollar in februari. Zo blijft er voor Iran een stok achter de deur om zijn beloftes na te komen.

Maar een veel grotere uitdaging, zei de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry gisteren in Parijs, vormen de onderhandelingen over een definitief akkoord, die het komende half jaar zullen plaatsvinden. De P5+1 (de Verenigde Staten, Rusland, China, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland) willen bereiken dat vast komt te staan dat het Iraanse atoomprogramma alleen maar vreedzaam is en kan zijn.

4 Wat zijn de grootste obstakels om tot een definitief akkoord te komen?

Zowel in Iran als in de Verenigde Staten zijn er invloedrijke tegenstanders van een omvattend akkoord. Iraanse haviken willen dat hun land vasthoudt aan de rechten op verrijking van uranium die het heeft onder het verdrag tegen verspreiding van kernwapens (het Nucleaire Non-Proliferatieverdrag). In het Amerikaanse Congres bestaat de vrees dat de regering-Obama Iran de tijd geeft om juist dichterbij ontwikkeling van een kernwapen te komen. In de Senaat is groot animo, zowel onder Republikeinen als Democraten, om de sancties tegen Iran juist aan te scherpen – wat de komende onderhandelingen kan doorkruisen.

Bovendien zijn Israël en Saoedi-Arabië beducht voor een toenadering tussen de Verenigde Staten en Iran, en de groeiende invloed van Iran in de regio die daaruit kan voortvloeien.