Huisarts wordt zielenknijper

Vier op de tien Nederlanders hebben last van ‘iets’ psychisch // Als je daarmee naar de huisarts gaat in plaats van naar de psycholoog, hoef je geen eigen bijdrage te betalen // Dat merkt de huisarts

Huisarts Bette van Melle ploft neer. Ze heeft net een half uur met vijfminutenafspraken achter de rug. „Dan moet ik erg snel denken en handelen. De patiënten zijn meestal pas na vijf minuten bínnen.” En de communicatie verloopt hier met „handen en voeten”, want de meeste bewoners van deze wijk spreken geen Nederlands. Wel Turks, Berbers, Pools, Spaans.

Sinds deze maand heeft huisartsenpraktijk Tarwezigt, zoals alle huisartsen in het land, er een forse taak bij: zorg verlenen aan mensen met psychische klachten. Bedoeling ervan is dat 20 procent van de patiënten die nu ‘zware’ hulp krijgen in of via een psychiatrische instelling, dit voortaan van de huisarts krijgt. Die werkt goedkoper dan psychiaters en psychologen. Er moet zo 600 miljoen euro bezuinigd worden op de 6 miljard euro die jaarlijks opgaan aan geestelijke gezondheidszorg.

Maar Van Melle (46) en haar vijf collega’s in de Rotterdamse Tarwewijk zijn bezorgd. „We hebben geen idee of we de toestroom aankunnen. Vier op de tien Nederlanders hebben last van ‘iets’ psychisch: angsten, een verslaving, neerslachtigheid of ongeremd gedrag. Maar in deze wijk, die heel arm is, is die groep groter.” Uit CBS-cijfers bleek vorig jaar dat bewoners van achterstandswijken, zoals deze, gemiddeld 17 procent meer antidepressiva slikken dan gemiddeld in het land.

Van Melle ziet dagelijks hoe ingewikkeld psychische klachten zijn. Ze leiden tot ongezond gedrag dat weer tot psychische (en somatische) klachten leidt. „Veel mensen hier hebben schulden omdat ze niet met geld kunnen omgaan. Dat uitgeefpatroon beschouw ík als psychisch onvermogen en die schulden leiden weer tot depressie. Of ze eten ongezond, worden obees, krijgen suikerziekte én worden depressiever.”

Er is meer: Oost-Europese werknemers die zitten te snikken omdat ze hun kinderen missen. Zuid-Amerikaanse vrouwen die telkens hun borsten laten vergroten en tatoeages laten zetten, tegen wie Van Melle zegt: je kunt wel oneindig je uiterlijk verbeteren, maar zou je niet eens hulp vragen voor je innerlijke onvrede?

En af en toe een oorspronkelijke Rotterdammer, die dan een elektronische enkelband van justitie blijkt te dragen. De Tarwewijk is een ‘transferwijk’ – hier wonen vooral nieuwe migranten. Een paar maanden of een paar jaar. Zodra ze meer inkomen hebben, trekken ze naar een rijkere buurt.

Er is nog een reden waarom de druk op deze praktijk groter zal worden, zegt Van Melle: de psychische hulp die de huisartsen moeten gaan bieden, wordt niet afgetrokken van het eigen risico van de patiënt – 360 euro dit jaar. „Dat maakt ons voor de bewoners veel aantrekkelijker dan een behandeling door de psycholoog of de psychiater waar je wél zelf eerst 360 euro per jaar voor betaalt.”

Ook al betalen patiënten geen eigen bijdrage voor psychische hulp bij de huisarts, de verschuiving is vooral bedoeld als bezuiniging. De vraag naar psychische zorg is de afgelopen vijftien jaar harder gegroeid dan naar andere soorten zorg. In 2000 betaalden zorgverzekeraars en de volksverzekering AWBZ samen 2,91 miljard euro aan psychologen, psychiaters en aan pillen. Tien jaar later was dat ruimschoots verdubbeld: 6,14 miljard euro. De komende drie jaar wordt daarom eenderde van de bedden in psychiatrische instellingen geschrapt en moet eenvijfde van de patiënten bij de huisarts blijven.

Praktijk Tarwezigt zag de bui hangen en nam twee ‘praktijkondersteuners’ aan die dinsdag zijn begonnen. Ze werken allebei twee dagen per week. De een behandelt psychische klachten, de ander levert maatschappelijk werk, zoals hulp bij solliciteren of formulieren invullen.

Van Melle: „Ik zou het goed vinden als alle patiënten met psychische klachten in deze wijk straks daadwerkelijk hier komen voor hulp. Maar dan zal de nieuwe praktijkondersteuner aan die 16 uur per week niet genoeg hebben. Haar agenda voor de komende weken is nu al vol.”

Weet een huisarts of praktijkondersteuner genoeg van psychiatrie om de problemen van een nieuwe patiënt te beoordelen? Van Melle twijfelt. „Ik kan simpele klachten aan: stress rond een vervelende scheiding of ontslag. We schrijven wel slaappillen, kalmeringspillen en antidepressiva voor, hoewel we dat zo min mogelijk doen. En de praktijkondersteuner heeft meer kennis, maar ook zij is geen psycholoog of psychiater.”

Echte psychiatrische stoornissen – borderline, ADHD, depressie, schizofrenie – zijn soms moeilijk te herkennen, zegt Van Melle. „Dat kost veel tijd en onderzoek. Dat doe je niet even in een consult van tien minuten.”

Sommige patiënten met psychiatrische klachten gaan in deze wijk liever naar de Afrikaanse wonderdokter of de Chinese kruidendokter. Of naar de imam of een winti-genezer die ‘boze geesten’ uitdrijft. De wonder- en kruidendokters kosten geld. „Ook tegen die patiënten, zeg ik weleens: zou je daar wel geld aan uitgeven? Maar, als men daarin gelooft...”

Minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) houdt de patiënt zelf verantwoordelijk voor financiële keuzes. Geeft iemand liever 360 euro uit aan sigaretten, vuurwerk of tatoeages dan aan eigen risico bij een goede psycholoog of psychiater, zo is de redenering, dan heeft hij kennelijk geen hulp nodig.

Daar denkt Bette van Melle anders over. „Verslaving, kicks kopen, je uiterlijk veranderen óf naar een wonderdokter gaan – dat zijn juist symptomen van de psychische klachten waar hulp voor nodig is.”