Haat

Dansende ananassen die op de wijs van een kinderliedje de Holocaust debunken – op het eerste gezicht is de affaire rond komiek Dieudonné, die het zingende fruit in zijn omstreden nummer Shoananas opvoert, onnavolgbaar Frans.

Vorige week kwam er een foto in omloop waarop Le Pen de quenelle maakte

Haathumor is zelden grappig, maar zo infantiel had ik het nog niet gezien. Er is meer dat Frans overkomt. De komiek als volksmenner – in Nederland is voor een cabaretier nog nooit iemand de straat opgegaan. Frankrijk had eerder al Coluche.

En antisemitisme als systeemkritiek lijkt ook eigenaardig. Zeker, in Nederland kennen we de uit Arabische wereld overgewaaide Jodenhaat, maar in Frankrijk hebben aan Dieudonné gelieerde denkers als Alain Soral er een hele maatschappijkritiek omheen gebouwd. Je verzetten tegen het ‘systeem’, dat betekent volgens Soral en zijn ‘rood-bruine’ medestanders, je verzetten tegen het neoliberalisme en het bankwezen, de gesloten politieke klasse die alles voor zichzelf houdt, maar ook tegen de uitwassen van de moderne tijd: ten eerste natuurlijk de alles manipulerende Joden, en meteen daar achteraan vrouwen die een veel te grote mond hebben gekregen, zodat mannen geen mannen meer kunnen zijn, en opzichtige homo’s, die doen alsof hun manier van leven normaal is. In dit wereldbeeld zijn activistisch links en extreemrechts elkaar snikkend in de armen gevallen.

Symbool van deze brisante mix is de quenelle – het door Dieudonné verzonnen armgebaar, dat op twee manieren kan worden uitgelegd. Volgens de een is het een pesterige verwijzing naar de Hitler-groet, volgens andere Franse media een verwijzing naar le fist-fucking, gericht tegen het „systeem”. Je kunt er dus twee kanten mee op – naar links wordt het een gebaar van revolte van de permanente onderklasse, richting extreem-rechts is het een protest tegen de zionistische samenzwering.

Vandaar dat zoveel boze mensen elkaar vinden in de quenelle – allochtone jongeren uit de banlieues, maar ook de voormalige leider van het Front National, Jean-Marie le Pen, net als zijn vriend Dieudonné eerder veroordeeld vanwege antisemitisme. Vorige week kwam er een foto in omloop waarop Le Pen en een ander kopstuk van het FN de quenelle maakten, met naast hen een paar jongeren van allochtone afkomst die hetzelfde deden.

Is de link dus alleen haat tegen minderheden? Iedereen weet dat zowel bij de aanhang van het FN als in de banlieues het emancipatiedenken niet populair is. De ultraconservatieven van het Front zijn er, na een vaak links verleden, van teruggekomen – in veel arme migrantenmilieus is men er nog niet aan toe gekomen. Aan de Parijse protestmarsen tegen het homohuwelijk deden vorig jaar groepen mee die elkaar de rest van de tijd hardgrondig haten.

Zo’n verbond is hier ondenkbaar. De PVV ageert tegen moslims, maar niet tegen Joden, vrouwen en homo’s. Er is hier electoraal ook geen markt voor het antisemitisme dat zowel Dieudonné als het FN exploiteren.

Maar afgezien daarvan? Ook hier bestaat een groeiende afkeer van een bestuurlijke elite die zowel links als rechts steeds opnieuw teleurstelt. Voor populistisch rechts levert deze elite nationale soevereiniteit en culturele eigenheid onbekommerd uit aan supranationale, ondemocratische krachten. Voor vooral minderheden maakt de elite zijn verheven verlichtingstaal van gelijkheid en gelijke kansen niet waar. Ondanks alle beleidsnota’s, emancipatie-awards en bevoogdende aanmoediging blijft Nederland gesegregeerd; pluriform is de samenleving alleen op papier. Maatschappelijk schiet het maar niet op.

Dat alles geeft de bestuurlijke elite ook hier iets permanent leugenachtigs. In de ogen van velen verkwanselt men de traditionele eigenheid – en men verzuimt aan de andere kant een nieuw gevoel van eigenheid werkelijk vorm te geven. Wat dat betreft verschilt de groeiende afkeer van het „systeem” hier niet van die in Frankrijk.

Is onze bestuurlijke elite zich hiervan bewust? Nee. Men rent weg voor ieder debat dat de vragen op scherp zet. Het debat over Zwarte Piet werd in Den Haag minzaam weggehoond, terwijl half Nederland op zijn kop stond. De groeiende weerzin tegen Europa wordt nergens frontaal van een weerwoord voorzien. In mei zijn er Europese verkiezingen, waarvan neonationalisten één grote quenelle hopen te maken – voor de meeste pro-Europese partijen lijkt het vooralsnog business as usual.

In Den Haag, waar de PVV bij de gemeenteraadsverkiezingen de grootste lijkt te worden, waarschuwde de lijsttrekker van D66 deze week dat wanneer dat gebeurt, internationale organisaties voortaan wel eens met een boog om de Hofstad heen zouden kunnen lopen.

Als dat argument kenmerkend voor een klasse is, dan zijn Franse toestanden niet ver weg.