Waarom zouden we de vocalisaties van orka’s geen taal noemen?

Met belangstelling las ik het artikel van Tijs Goldschmidt over het gedrag en de vocalisaties van orka’s (bijlage wetenschap, 4 januari).

De heer Goldschmidt zegt heel stellig: ‘Langdurige isolatie van groepen mensen heeft geleid tot het ontstaan van duizenden talen en dialecten. Iets vergelijkbaars lijkt er bij orka's aan de hand, al gaat het bij hen niet om een echte taal, maar om liedjes.’ Wat kan hij met die laatste zin bedoelen en hoe kan hij dit weten?

Algemeen vindt men mensentaal zich onderscheidt door ‘grammatica’. Een grammatica gaat uit van geluiden (akoestische elementen), in een variabele volgorde, en vaak met enige modificatie, waarbij de ‘betekenis’ afhangt van de volgorde en de modificaties. Het is inmiddels overtuigend aangetoond dat chimpansees en bonobo’s geen grammaticale taal produceren. Maar bij orka’s zijn de vocalisaties langdurig en akoestisch complex, en ze bestaan uit veel verschillende elementen in een ingewikkelde, variabele volgorde. De vocalisaties worden aangepast door eerdere ervaringen, dus leren, waarbij dialecten ontstaan. Welke redenen hebben we om de vocalisaties van orka’s geen taal te noemen? Terwijl we de ‘betekenis’ van de afzonderlijke elementen en van reeksen elementen niet kennen.

Laten we niet in de fout vervallen van de oude Grieken, die meenden dan de niet-Grieks-sprekenden alleen maar ‘barbarenbarbarenbarbarenbarbarenbarbaren’ zeiden. Verscheidene zangvogels, gibbons en walvissen produceren langdurige en akoestisch complexe geluiden, die bestaan uit veel verschillende elementen in een ingewikkelde, variabele volgorde. Wat communiceren deze dieren? Vooralsnog is de vraag of dit ‘echte taal met een grammatica’ is, een open vraag.

En overigens: als de heer Goldschmidt meent dat het geen taal is maar liedjes, dan is de volgende vraag: wat denkt hij van liedjesteksten?

Paul A.M. van Dongen,