Uuh, meneer... Mag ik uw legitimatie even zien?

Cassières van 16 jaar mogen geen alcohol meer drinken, maar het wél nog steeds verkopen // ‘Nee’ zeggen tegen leeftijdsgenoten en legitimatie vragen aan mensen tot 9 jaar ouder is lastig // Er is veel agressie en onbegrip

Twee weken geleden mocht Eva Vlaardingerbroek nog gewoon alcohol kopen. Sinds 1 januari zit dat er niet meer in – ze is 17.

Maar ze mag het nog wel vérkopen, achter de kassa van de Albert Heijn in Hilversum. Daar moet ze voorkomen dat haar leeftijdgenoten aan alcohol komen. En aan klanten tot en met 25 jaar naar legitimatie vragen.

Dat is best lastig, zeggen verschillende kassamedewerkers die we ernaar vroegen.

Het is bijvoorbeeld moeilijk om de leeftijd van klanten in te schatten. Esther Dorenbos (26), die achter de kassa staat bij een Jumbo in Leeuwarden: „Het is moeilijk te bepalen. Vooral bij meisjes, die soms veel make-up dragen.”

Soms zijn die klanten een paar jaar ouder dan jijzelf en moet je ze iets verbieden. Eva Vlaardingerbroek: „Je moet dan oordelen over iemand die negen jaar ouder is. Dat kan intimiderend zijn.”

Vervolgens kan er discussie aan de kassa ontstaan. Soms loopt het uit de hand. Ook sommige van de kassamedewerkers die wij spraken, hebben er ervaring mee. „Twee jongens zeiden dat ze drank kwamen halen voor hun opa. De een was oud genoeg, de ander niet”, vertelt Joyce Boesjes, die bij een Poiesz-supermarkt in Tolbert werkt. „Ze gingen maar niet weg. Schelden. Ik heb de manager erbij gehaald. Zulke discussies kunnen wel vijf minuten duren.”

Het gebeurt vaak: veel kassamedewerkers krijgen vroeg of laat te maken met verbale (en soms zelf fysieke) agressie. Uit onderzoek in opdracht van CNV Dienstenbond bleek dat 16 procent van de supermarktmedewerkers wekelijks of vaker te maken krijgt met incidenten over alcohol. Volgens dat onderzoek, begin dit jaar gepresenteerd, verwacht 55 procent van het personeel dat verbale agressie zal toenemen. De CNV Dienstenbond pleitte er daarom voor om de leeftijd waarop men alcohol mag verkopen te verhogen naar 18 jaar.

De druk op kassamedewerkers is kortom toegenomen. Ze moeten streng controleren op de verkoop aan minderjarigen. En de supermarkten worden zelf ook streng gecontroleerd: boetes voor de verkoop aan minderjarigen kunnen oplopen tot 2.720 euro. De gemeentes moeten erop toezien.

Eva Vlaardingerbroek volgde deze week de discussie na een bericht in De Telegraaf over een vrouw die met een minderjarig kind boodschappen deed en geen alcohol meekreeg, omdat de caissière vermoedde dat de drank voor het kind bestemd was. ‘Belachelijk’, vond de vrouw. ‘Dat bier was voor mij en mijn man bedoeld!’

Dat zijn lastige situaties. „Heel ongemakkelijk”, zegt Eva Vlaardingerbroek. „Hoe kan ik nou beoordelen wat iemands intenties zijn? Het is al heel intiem om naar iemands leeftijd te vragen.”

25-jarigen moeten er bovendien aan wennen dat zij (weer) hun ID moeten tonen. ,,Laatst vroeg ik iemand van 26 naar zijn ID”, vertelt Eva. „Hij werd heel boos. ‘Ben je achterlijk ofzo meisje, je kan toch wel zien dat ik ouder ben dan jij? Gebruik je ogen!’ En zo tierde hij maar door. Mensen voelen zich beledigd. Ik ben niet bang voor zulke reacties, maar ik weet van medecaissières dat ze daarom liever niet naar een ID vragen.”

Er zijn intussen trainingen voor, bijvoorbeeld van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), dat de belangen van de supermarktbranche behartigt. Op de website supermarkt.nl kun je de training volgen. Eerst worden op een synthesizermuziekje alle spelregels uitgelegd. Dan kun je filmpjes bekijken waarin kassasituaties door acteurs worden nagespeeld. Zo is er een filmpje te zien waarin een jongen alcohol wil kopen. De caissière weet hoe oud hij is – 19. Dan volgt de vraag: moet hij ook zijn ID laten zien? Antwoord: ja.

Vervolgens kun je een examen maken. De meeste supermarkten stellen dit examen verplicht, zegt een woordvoerder van het CBL. Op de website worden de geslaagden gecomplimenteerd: ‘Gefeliciteerd Jos [C1000] met je certificaat!’

Volgens de site hebben al meer dan 140.000 mensen het examen met succes afgelegd.

Het examen maakt de situaties inzichtelijk, maar zie er in de praktijk maar naar te handelen, onder druk. Het inschatten van leeftijd blijft moeilijk. Femke Beelen (19), die achter de kassa staat bij een Albert Heijn in Doorn: „Ons wordt geleerd om een klant te vergelijken met iemand die je kent, van wie je denkt dat hij of zij even oud is. Maar dan moet je zo iemand wel kennen.”

Haar is het nooit overkomen dat ze alcohol verkocht aan een minderjarige. Nicolien van Haeften (19) maakte dit wél mee. Een mystery shopper, waar veel supermarkten gebruik van maken – ze sturen medewerkers naar filialen van het eigen bedrijf. Hij zag eruit als een doodnormale jongen, zegt ze, blond en lang. Het was nog voor de leeftijdsverhoging inging, mei vorig jaar. „Hij haalde één blikje bier en hield me aan de praat”, zegt ze. „Toen ik van de bedrijfsleider hoorde dat hij minderjarig was, voelde ik me echt heel stom. De domme caissière.”

De caissière van een Plus Markt in Amersfoort kreeg een waarschuwing en minder uren. „En mijn rooster werd aangepast, ik moest van de zaterdagavond naar de dinsdagavond. Dan wordt er minder alcohol verkocht. Na twee maanden werd ik weer vaker ingeroosterd. Ik heb intussen ook een mystery shopper geweigerd, daar ben ik wel trots op. Maar ik voel nog steeds mijn hart bonken als ik over een klant twijfel.”