Column

Thuis op avontuur

Hoeveel tijd verloopt er tussen het ogenblik waarop je een besluit hebt genomen en de uitvoering? Dat hangt natuurlijk van de aard en de inhoud af. Een generaal neemt het besluit tot de aanval. Voor de eerste soldaat het eerste schot lost moet er ongelofelijk veel werk worden verzet. Is er genoeg munitie? Wat kunnen we verder doen om de vijand te verzwakken voor het zover is? Waarschijnlijk moeten er nog veel meer tactische vraagstukken worden opgelost. Een besluit kan leiden tot de ontdekking van een hiërarchie van onderbesluiten die eerst moeten worden uitgevoerd voor je aan het hoofdbesluit toe komt. Dat soort besluiten bedoel ik niet.

Hier gaat het om het allereenvoudigste. Ik zat te tikken en opeens werd ik overvallen door een geweldige trek in een stukje chocola. Ik wist dat in een keukenkastje nog een hele reep lag. Twee blokjes, dacht ik. Die ga ik nu halen. Vijf minuten later zat ik nog aan die blokjes te denken. Pas de volgende middag heb ik de daad bij het besluit gevoegd, terwijl niets me had verhinderd, geen aarzeling, geen overweging van gezondheid of wat dan ook om dat meteen te doen. Het besluit was sluimerend in mijn hersens op uitvoering blijven wachten. Hoe kwam dat? Geen flauw idee. Dit ging om twee blokjes chocola. Maar wie weet hoeveel besluiten van wereldbelang door zo’n verlammende sluimering getroffen zijn.

Toen las ik terloops in een krant iets over de Franse schrijver Xavier de Maistre (1763-1832). In 1790 heeft hij Voyage autour de ma chambre geschreven, toen hij huisarrest had wegens een duel waarbij het een of ander was misgelopen. Het boek is in 1794 gepubliceerd, aldus Wikipedia. Hij maakt een reis door zijn kamer, 36 stappen diagonaal en noteert wat hij beleeft. Ik heb het verhaal niet gelezen maar dat zal niet gering zijn. Terwijl ik weer zat te tikken schoot me te binnen dat ik dit ook weleens zou kunnen doen. Deze keer geen uitstel. Ik ben onmiddellijk opgestaan en vertrokken, op reis door het huis waar ik nu ongeveer een kwart eeuw woon. De gang door, slaapkamer, eetkamer en de rest, alle vertrekken die bij een compleet huis horen.

Als je daar een jaar of 25 woont zou je denken dat je alles kent, tot in de vezels en de nerven. Dat is waar. Maar dan komt het volgende stadium. Je raakt zo diep doordrongen van het onwrikbaar vaststaande feite dat ergens iets ligt, staat of hangt dat je het als een soort natuurverschijnsel gaat beschouwen. Dat gebeurt niet bewust, nee, het is zo, en daar sta je verder niet bij stil. Het is als met de treden van een trap. Die zie je ook niet bewust als je je voet erop zet. Geen sprake van. Het is meer dan ergens aan wennen; je hebt het in je tweede natuur opgenomen.

Dus: de deur van mijn werkkamertje uit en met ferme pas de huiskamer in, recht op de boekenkast af. Voor het eerst zag ik die rijen ruggen bewust in een panoramisch overzicht, zonder naar een titel te zoeken. De dikste exemplaren vielen het eerst op. Marquis de Sade, The 120 Days of Sodom and Other Writings, 799 pagina’s, en Zwartboek van het communisme, misdaden, terreur, onderdrukking. Zes auteurs, 1.078 pagina’s. Allemaal gelezen toen ik jong en eerzuchtig was. Ik draaide me om, stond op het punt mijn reis te hervatten en keek even uit het raam. Een volstrekt nieuw uitzicht! In het gewone leven trek je door de jaren heen in huis je uitgesleten paden. Daar horen altijd dezelfde uitzichten bij. Maar nu op reis zag ik de buitenwereld onder een andere hoek. In dit geval een lange verlaten straat aan het einde waarvan een tram voorbij reed. Een onbekende sector van mijn stad.

De avonturen op de rest van mijn reis zal ik u besparen. Zo’n onderneming is strikt persoonlijk. Alles wat je, paradoxaal, voor het eerst opnieuw ziet, heeft een persoonlijke lading die in de krochten van je geheugen was verdwenen en die nu plotseling wordt gerevitaliseerd. Strikt genomen doe je geen ontdekkingen. Zo lang de reis duurt ben je inwendig ten prooi aan herbevestigingen van vervlogen gewaande tijden. Ik deed geen ontdekkingen maar telkens weer was het alsof ik iets opnieuw voor het eerst zag. Met een gevoel van grote tevredenheid ben ik weer thuisgekomen. Probeer het zelf.