2013: euthanasie bij negen psychiatrische patiënten

Eén op de drie verzoeken om euthanasie komt van psychiatrische patiënten die lichamelijk gezond zijn. Per jaar wordt een tiental daarvan daadwerkelijk uitgevoerd.

De Levenseindekliniek, waar patiënten een euthanasieverzoek kunnen doen als ze nergens anders gehoor krijgen, heeft in 2013 bij negen psychiatrische patiënten euthanasie toegepast of hulp gegeven om een einde te maken aan het leven. Het betrof mensen die lichamelijk gezond waren. De kliniek, die begin 2012 werd opgericht, kreeg vorig jaar ongeveer 286 euthanasieverzoeken van psychiatrische patiënten, ruim eenderde van het totaal aantal verzoeken.

Euthanasie bij mensen met een psychiatrische aandoening is zeer omstreden. Veel psychiaters beschouwen een doodswens van hun patiënten per definitie als onderdeel van het ziektebeeld. Ruim 60 procent van de artsen noemde het eind 2012 „ondenkbaar” zo’n euthanasie ooit uit te voeren. Volgens een peiling uit 2011 van artsenorganisatie KNMG dacht 52 procent van de artsen zelfs dat de euthanasiewet dat niet toestaat. Dagblad Trouw bericht zaterdag over een conflict rond de euthanasie bij een 35-jarige vrouw met psychiatrische klachten. Een huisarts die als onafhankelijk arts over haar euthanasieverzoek werd geraadpleegd, vond dat zij niet uitbehandeld was; een psychiater die vervolgens werd geraadpleegd, oordeelde van wel. De euthanasie werd uitgevoerd.

Voor euthanasie in de psychiatrie gelden dezelfde wettelijke eisen als bij mensen die lijden aan een lichamelijke ziekte. Het moet gaan om een vrijwillig en weloverwogen verzoek, er moet sprake zijn van ondraaglijk en uitzichtloos lijden en er mag geen redelijke andere oplossing zijn. Probleem bij psychiatrische patiënten is dat altijd nog wel een behandeling mogelijk is, en dat moeilijker is vast te stellen of iemand wilsbekwaam is, dus in staat tot een weloverwogen verzoek.

In 2012 werden bij de regionale toetsingscommissies voor euthanasie veertien gevallen gemeld van euthanasie of hulp bij zelfdoding bij een psychiatrische patiënt, in 2011 dertien. Dit was voor de Levenseindekliniek ermee begon. De toetsingscommissies beoordeelden alle veertien gevallen uit 2012 als ‘zorgvuldig’, evenals zeven van de negen gevallen van de Levenseindekliniek in 2013 (twee moeten nog worden beoordeeld). Hoe vaak artsen vorig jaar buiten de Levenseindekliniek euthanasie verleenden aan psychiatrische patiënten is nog niet bekend, maar het totaal zal opnieuw hoger zijn dan een jaar eerder.

Volgens algemeen secretaris Nicole Visée van de toetsingscommissies is geen sprake van oprekken van de wet, maar van „zich ontwikkelende opvattingen” over de wettelijke normen. Psychiaters worden, zegt ze, wat minder terughoudend om op euthanasieverzoeken in te gaan. De komst van de Levenseindekliniek heeft volgens Visée de vraag om euthanasie bij psychiatrische patiënten zichtbaar gemaakt.