Viering van het sterke Friese paard

Dan en Blythe Brown houden van het Friese paard. Zij koppelt de robuuste kracht van het paard aan gracieuze maskers.

Voor thrillerschrijver Dan Brown schuilt overal een raadsel in, zelfs in het Friese paard. Zijn vrouw Blythe kocht in 2011 het paard Zerko van het Zwoantje, dat Brown meteen herdoopte tot Dante. „Als ik in de ogen van een Fries paard kijk, dan zie ik een eeuwenoude wijsheid”, zei de auteur van De Da Vinci Code en Inferno gistermiddag in het Rijksmuseum. „Deze prachtige dieren waren bijna uitgestorven. Dat ontroert me. Ze vertegenwoordigen kracht, intelligentie en gratie.”

Dankzij de liefde van Blythe Brown voor het Friese paard beheert het echtpaar in de Amerikaanse staat New Hampshire de historische stalhouderij Runnymede. Hier staan uitsluitend Friezen. In Inferno roemt Brown „het vertoon van spieren als kabels” bij de Friese paarden en hun „manen van wel een meter die golvend aan hun lange, sierlijke hals wapperden.”

Blythe en haar ruiters vormen de hippische groep Behind the Mask – in Inferno wordt de groep ook beschreven. Tijdens optredens zijn zowel ruiter als paard getooid met zilverkleurige gewaden en rijk gedecoreerde, Venetiaanse maskers. „Niemand kan de ruiters herkennen”, aldus Blythe Brown. „Onze show is als een thriller. Wie zijn die zwarte paarden en hun ruiters? Het ritme van hun hoefslag brengt ons terug naar vervlogen tijden.”

In de theatrale paardenshow Faderpaard in WTC Expo te Leeuwarden vormt Behind the Mask een dramatisch hoogtepunt. In een sobere, strakke choreografie komen de ruiters op. De combinatie van het robuuste Friese paard en de Venetiaanse maskers van de ruiters is verrassend. De lichten in de reusachtige, met zand gevulde manegebak zijn gedempt, zodat de scène zich in een geheimzinnig duister voltrekt.

De honderd glanzend-zwarte Friezen die aan Faderpaard meedoen, maken dansende bewegingen. Het doet vergeten dat dit inlandse ras ooit met uitsterven is bedreigd. Om dit te voorkomen werd in 1879 in een café in Roordahuizum het "Friesch Paarden-Stamboek" opgericht. Nu zijn er 60.000 Friese paarden geregistreerd. Brown vroeg de vereniging, die de show organiseert, aanwezig te mogen zijn bij Faderpaard.

Aan de show ligt de zogenaamde ‘hengstenkeuring’ ten grondslag, een jaarlijks terugkerend evenement waarbij hengsten worden voorgeleid aan de houders van merries. De beste hengst wordt verkozen tot dekhengst om voor het sterkste nageslacht te zorgen.

Ter gelegenheid van het jubileum is aan theaterregisseur Jos Thie gevraagd er een echte voorstelling van te maken. Eerder ensceneerde hij Shakespeares Kening Lear eveneens met Friese paarden. De titel Faderpaard is ontleend aan het gelijknamige gedicht van Tsjêbbe Hettinga. Een ‘faderpaard’ is een oerpaard dat, aldus Hettinga, uit „sompen fan waad en see” naar het licht ging.

Zijn sonore dichtersstem klinkt in prachtig contrast tot de lyrische zang van Nynke Laverman, die met Friese liederen de paardenshow begeleidt. Het wilde westen met heldhaftige cowboys en indianen komt voorbij.

Cabaretière Brigitte Kaandorp geeft in deze entourage van paardenaanbidders en -fluisteraars een gewaagde deconfiture van het paard: „Paarden zijn net konijnen, alleen wat groter.” Ongezadelde veulens draven rond en het Franse gezelschap Théâtre du Centaure brengt het mythologische paardmens tot leven. Historische sjezen en arresleeën verschijnen, getrokken door Friezen in wervelend samenspel. Ook was er act met een paard gevangen in een zeepbel, maar dat was te quasi-artistiek. Het ging ook in tegen de geest van vrijheid die deze voorstelling viert.