Tevergeefs in de rij voor Dieudonné

Vooral jonge, autochtone Fransen wilden Dieudonné zien in Nantes. Maar zijn optreden werd verboden.

Enkele honderden fans stonden gisteravond al in de rij bij de toegangspoorten van theaterzaal Zénith in een voorstad van Nantes, toen vele kilometers verderop in Parijs de hoogste bestuursrechters van het land besloten de voorstelling van de omstreden cabaretier Dieudonné M’bala Mbala te verbieden.

Nadat een lokaal hof ’s middags in een kort geding, aangespannen door de advocaten van Dieudonné, nog oordeelde dat mogelijk antisemitische uitingen in Le Mur geen gevaar voor de openbare orde zouden opleveren, had minister Manuel Valls van Binnenlandse Zaken direct beroep aangetekend bij de Conseil d’État, Frankrijks hoogste bestuursrechtbank, om alsnog tijdig een verbod af te dwingen.

„Het heeft geen enkele zin hier te blijven, de voorstelling is afgelast”, roept een commandant van de mobiele eenheid van de politie, die de westelijke toegang tot het theater verspert. Verbouwereerd vraagt een jong koppel uit Vannes, verderop op het Bretonse platteland, om uitleg. „We hebben anderhalf uur in de auto gezeten”, zegt een jongen in schaapswollen vest die zich voorstelt als Antony. „Toen we van huis vertrokken ging het nog gewoon door”, mokt zijn vriendin, die een modernistische bril draagt. „Parijs is bang voor mensen die zich verzetten tegen het systeem”, zegt ze.

Want voor hen en vele andere aanwezigen is Dieudonné vooral dat: een komiek die de status quo aanpakt. „Hij is echt geen antisemiet, zoals je nu steeds hoort”, zegt Antony. „De grappen die hij maakt over Joden en de oorlog zijn allemaal overdrachtelijk bedoeld. Hij zegt net zo goed lelijke dingen over andere groepen, maar daar hoor je niemand over.”

Vluchtig maakt Antony een ’, het door Dieudonné bedachte armgebaar dat volgens critici erg veel wegheeft van een nazigroet. „Dit betekent niets anders dan dat je totaal klaar bent met de heersende politiek en media”, zegt Antony. Maar antiracismeorganisaties zien in het gebaar een afwijzing van een heel ander ‘systeem’: een vermeende Joodse werelddominantie, waarover Dieudonné zich regelmatig heeft uitgelaten.

Vooral de verzuchting van de komiek, bij een try-out in Parijs, dat het „jammer” is dat de gaskamers niet meer bestaan om af te kunnen rekenen met radiopresentator Patrick Cohen, was voor Valls reden lokale autoriteiten op te dragen de optredens te verbieden. Voor de voorstelling in Nantes waren bijna zesduizend kaarten verkocht, voor ruim veertig euro per stuk. Op Facebook heeft Dieudonné meer dan een half miljoen fans.

De komiek werd in het verleden diverse keren veroordeeld voor racisme en het aanzetten tot rassenhaat. Laatst nog, om het liedje Shoah-nanas, waarmee hij zegt de „oneerlijke concurrentie” van Holocaustherdenkingen tegenover „ander lijden” aan de kaak te stellen. Enkele jongeren op het parkeerterrein van theater Zénith in Nantes zingen het uit volle borst mee met een autoradio. Ze zwaaien met ananassen.

„Kijk, dit is het moderne Frankrijk”, zegt Samuel. Hij is moslim, maar zegt grappend: „Een mooie Joodse naam, niet?” Samen met een Joods-Marokkaanse vriend blijft hij stoïcijns in de rij staan. Hij wijst naar het publiek. „Er zijn Maghrebins zoals wij, maar ook Afrikanen, Aziaten en Français de souche, ‘echte’ Fransen, zonder kale hoofden.”

Die laatste groep lijkt in de meerderheid: veel overwegend jonge, autochtone Franse koppeltjes die zich uitgedost hebben voor een vrolijk avondje uit. „Hij is zo ontzettend grappig”, zegt aannemer David Martin, die ook uren gereden heeft om op tijd te zijn. „Ja, zijn grappen zijn hard en de machthebbers in Parijs begrijpen dat soort dingen niet. Maar hoeveel jaar is die oorlog nu voorbij? Daar mag je inmiddels wel om lachen toch?”

De voorstelling in Nantes zou de eerste zijn geweest van een lange tournee die Dieudonné naar verschillende grote provinciesteden van Frankrijk zou brengen. Maar met de uitspraak van de Conseil d’État is het niet waarschijnlijk dat een van de voorstellingen nog doorgaat. „De republiek heeft gewonnen”, zei de ambitieuze minister Valls gisteravond triomfantelijk. Hij erkende een groot risico te hebben genomen, „maar dat is de rol van een politiek verantwoordelijke”.

De verwachting is dat de advocaten van Dieudonné het recht van hun cliënt op vrijheid van meningsuiting aanhangig zullen maken bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Omdat Dieudonné tijdens zijn voorstellingen meestal improviseert, is het in het verleden moeilijk gebleken hem aan te pakken. Een Europese uitspraak kan sowieso nog vele jaren duren.

Op Facebook roept Dieudonné zijn fans in de loop van de avond op niet de confrontatie met de politie te zoeken en „de Marseillaise zingend” het theater bij Nantes te verlaten.

Dat doen ze.