Kamer evalueert kabinetsformatie

De Tweede Kamer onderzoekt de kabinetsformatie van Rutte II. In opdracht van het parlement spreekt een commissie onder leiding van de Nijmeegse hoogleraar staatsrecht Paul Bovend’Eert op dit moment met alle hoofdrolspelers: fractievoorzitters, onderhandelaars van VVD en PvdA en informateurs Henk Kamp (VVD) en Wouter Bos (PvdA). Ook premier Rutte komt op gesprek, bevestigt een voorlichter van de Kamer.

De evaluatie vindt plaats op initiatief van de Tweede Kamer. De commissie moet bekijken „of de nieuwe manier van formeren een goede basis vormt om verder te gaan”, aldus Bovend’Eert. Ook komt het besluit van VVD en PvdA aan de orde om zich niet te verzekeren van een meerderheid in de Eerste Kamer – wat het afgelopen jaar tot veel politieke onrust leidde.

De formatie van 2012 kende een belangrijke noviteit: de Tweede Kamer nam het voortouw en liet het staatshoofd buiten de regeringsvorming. In plaats van toenmalig koningin Beatrix wees de Tweede Kamer een ‘verkenner’ aan, die op zijn beurt twee formateurs benoemde.

De formatie voltrok zich in een ongebruikelijk hoog tempo: zeven weken. Vrij snel na de start kwam het kabinet echter in problemen door de inschattingsfout met de Eerste Kamer. De oppositie in de senaat bleek niet zo makkelijk bereid tot steun als de onderhandelaars van VVD en PvdA verwacht hadden. Nog geen jaar na zijn aantreden was het kabinet gedwongen tot een ‘herfstakkoord’ met oppositiepartijen D66, ChristenUnie en SGP om het voortbestaan veilig te stellen.

Toenmalig voorzitter Fred de Graaf (VVD) had de onderhandelaars in de formatie verzekerd dat zijn Eerste Kamer wetsvoorstellen niet politiek zou beoordelen, maar alleen op „rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid”. De praktijk bleek anders.

De evaluatiecommissie bestaat naast Bovend’Eert uit de Nijmeegse parlementair historici Carla van Baalen en Alexander van Kessel. Ze verwachten hun rapport dit voorjaar te presenteren. Daarna besluit de Tweede Kamer of het staatshoofd ook in de toekomst buiten de formatie blijft.

De commissie voert haar gesprekken in de Stadhouderszaal in de Tweede Kamer – waar ook de formatieonderhandelingen plaatsvonden.