‘Ik wil beelden weer laten bewegen’

Er heerst lichte chaos in de pop up fotostudio op Zwaanshals 255 in Rotterdam. Grote zwart-wit prints van Koos Breukel, Eddy van Wessel en Paul Blanca staan tegen de muren, fotoboeken slingeren op tafel en kleurige prints hangen aan een waslijntje. De komende weken wordt hier Fotostudio de Jong opgenomen, een nieuw programma van de VPRO en producent Dahl TV met Wilfried de Jong als presentator.

Kort voor de eerste uitzending, morgenavond op Nederland 2, moet er nog veel worden geregeld. De leader van het programma is nog maar half gemonteerd en er moet een recente nieuwsfoto worden gezocht waar De Jong commentaar op gaat leveren. „Dit programma moet de kijker de feel van een magazine geven”, zegt De Jong terwijl hij een paar fragmenten uit de eerste aflevering laat zien en ondertussen lichtvoetig door de ruimte huppelt. „Je krijgt van alles wat: een beschouwing, een interview, een nieuwsanalyse.”

In tien afleveringen komen alle vormen fotografie aan bod: van pinhole tot digitale snapshots en Instagramfoto’s. De Jong gaat op reportage, spreekt met vakfotografen en laat iedere uitzending een aantal fotografiestudenten over hun portfolio vertellen. Ook schuift hij wekelijks even aan bij de Rotterdamse fotograaf Carel van Hees, oude vriend van De Jong, om een aantal fotoboeken te bespreken. En dan is er nog een langer interview met een fotograaf die over één werk vertelt. In de eerste aflevering is dat portretfotograaf Koos Breukel, die het portret bespreekt van theatermaker Michael Matthews, een vriend van Breukel die in 1996 overleed aan aids. „Foto’s geven aanleiding tot verhalen”, zegt De Jong. „Mijn doel is om een stilstaand beeld, door de dingen die fotografen of anderen erover vertellen, weer te laten bewegen. Als Eddy van Wessel in de studio een beeld laat zien van een burgerslachtoffer bij een bombardement in Bagdad, dan wil ik dat hij mij vertelt over de omstandigheden waaronder dat beeld is gemaakt.”

Dat De Jong, vorig jaar presentator van Zomergasten en bekend van programma’s als 24 uur met... en Sportpaleis De Jong, nu een programma over fotografie gaat presenteren, lijkt onverwacht. Zelf vindt hij het een logische stap. „Ik ben al jaren presentator bij de prijsuitreiking van de Zilveren Camera, de prijs voor de beste nieuwsfoto. Ik koester een grote liefde voor het beeld.” Toen hij vorig jaar bij de VPRO liet doorschemeren dat hij op Nederland 2 graag een nieuw kunstprogramma zou willen presenteren, was het onderwerp snel gekozen. „Ik wilde iets met kunst, maar het leek me goed om me tot één idee te beperken. Dat werd dus fotografie.”

In de eerste uitzending gaat De Jong in Parijs langs bij Marinus Ortelee, een ‘master daguerreotypist’ die nog originele, handvervaardigde daguerreotypie portretten maakt. Samen gaan ze in het 3de arrondissement naar Boulevard du Temple, waar Louis Daguerre in 1838 de eerste fotografische afbeelding van een mens maakte. „Je ziet een opname van een drukke weg, maar omdat de belichtingstijd zo’n 10 minuten bedroeg en het verkeer niet werd vastgelegd, zijn de straten toch leeg”, zegt Ortelee die eventjes op bezoek is bij De Jong. „De enige mensen die wel zichtbaar op de foto zijn, zijn een schoenpoetser en zijn klant. Dat komt omdat ze lang genoeg hebben stilgestaan.”

In het programma maakt Ortelee met een Oekraïense camera uit 1903 een daguerreotypie van De Jong bij de Eiffeltoren. Daarvoor moet de presentator, slechts gehuld in zwart pak, 38 minuten muisstil zitten. „De verstijfde mens beklijft”, mompelt een huiverende De Jong achteraf. Maar het resultaat op de gepolijste, verzilverd koperen plaat is er wel naar. Is het programma indirect opgezet als een soort geschiedenisles? „Fotografie kent natuurlijk veel vormen die al zijn verdwenen of dreigen te verdwijnen”, zegt De Jong. „Als je bij Bert Teunissen thuiskomt, liggen er in de kamer overal doosjes. Hij verzamelt oud fotopapier van over de hele wereld.”

Maar het gaat De Jong niet alleen over de romantische kant van de fotografie. „Juist nu is er veel aan de hand. Eelco Roos heeft van de smartphone zijn werk gemaakt. Op Instagram heeft hij meer dan 350.000 volgers, dat is een hele prestatie. Sommige mensen zullen zeggen: dat zijn geen echte foto’s. Of ze zijn niet mooi. Maar het gaat mij niet om het esthetisch oordeel. Iedereen heeft toch een andere smaak.”

Maar hoe kritisch gaat De Jong zijn in dit programma? De fotografie bloeit, maar ondertussen raakt de beroepsfotograaf, door dalende prijzen en concurrentie op internet door amateur- en deeltijdfotografen, steeds meer in de verdrukking. Wat vindt hij daarvan? „Dit is geen programma waar mensen komen discussiëren over hun problemen”, zegt De Jong. „Maar het onderwerp komt wel indirect aan bod. Iemand als Kadir van Lohuizen ontwikkelde voor zijn laatste fotoproject Via Pan Am een app. Daarop was zijn reis te volgen en kon je foto’s en filmpjes zien. Daarnaast maakte hij reportages voor de krant en radio. De tijden dat je als fotograaf een camera en een donkere kamer had en wachtte op een opdracht, zijn voorbij. De traditionele fotograaf moet daar een antwoord op zien te vinden.”