‘Europa doet niets zonder revolver tegen het hoofd’

Voor optimisme over de economie ziet de hoofdeconoom van Citigroup weinig reden. „Het is gevaarlijk om mensen aan te moedigen geld uit te geven.”

Willem Buiter is voorzichtig. De hoofdeconoom van de Amerikaanse bank Citigroup is nog niet optimistisch over het herstel van de economie. „Ja, dingen zijn iets beter dan ze waren”, zegt hij. „Maar ik zie geen reden voor de euforie die nu op de financiële markten heerst.”

De in Nederland geboren Buiter (64) geldt als een autoriteit op het gebied van macro-economie. Eerder was hij als hoogleraar verbonden aan de London School of Economics en werkte hij voor de Britse centrale bank en de Europese ontwikkelingsbank. Buiter, die in New York woont, was gisteren in Amsterdam voor een congres van Citigroup.

Andere zwaargewichten dan Buiter zien wel reden tot vrolijkheid. Voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie is er zeker van dat dit een beter jaar wordt dan voorgaande jaren, zei hij deze week. Sterker nog, 2014 zal volgens hem worden herinnerd als het jaar dat Europa „uit de crisis” kwam.

Waarom denkt u dat niet?

„De groei in de Eurozone als geheel is te klein. Daardoor zitten overheden in de periferie nog altijd in de gevarenzone. Het risico dat de staatsschuld van landen als Portugal, Italïe, Spanje en Ierland met zich meebrengt, wordt door de markten momenteel zwaar onderschat. De euforie die men voelt, is irrationeel. ”

Is dat gevaarlijk?

„Ja. Het gevaar is dat politici, zonder de druk van een revolver tegen hun hoofd, geen hervormingen doorvoeren. Europa komt alleen in beweging door externe druk, vanuit de financiële markten of als het Europees noodfonds ESM opnieuw moet ingrijpen – maar die zijn allebei met vakantie. Daarom is het huidige voorstel voor de bankenunie ook zo’n catastrofe geworden. Het resultaat stelt niets voor. Overheden worden niet ontkoppeld van hun banken en het idee om aandeelhouders op te laten draaien voor verliezers in plaats van belastingbetalers is onwerkbaar. De grote kwetsbaarheid van banken wordt er niet door opgelost.”

Dit jaar worden de 130 belangrijkste Europese banken doorgelicht. Wat verwacht u daarvan?

„De resultaten van die bankentest zullen een hoop onrust creëren. Er zullen gaten ontdekt worden. Niet alleen bij banken in de periferie, ook in kernlanden. In landen waar banken voor de crisis geavonturierd hebben, Frankrijk, Duitsland, Nederland, zullen een hoop oude verliezen aan het licht komen. Ik verwacht dat zowel de oude, verborgen verliezen als nieuwe, conjuncturele verliezen tot in de honderden miljarden lopen. En als ze helemaal eerlijk zijn nog meer.”

Hoe bedoelt u?

„Je kunt nooit de full monty krijgen, geen totaaloverzicht. Er staan ongetwijfeld activa geparkeerd in obscure hoekjes van de balans. De ECB kan waarschijnlijk een hoop vinden, maar niet alles. Ze kijken ook niet naar alles: de hele balans van de bankensector in de eurozone omvat 25 biljoen euro. Slecht 85 procent wordt onderzocht.”

Wat verwacht u van de Nederlandse banken?

„Ik wil geen namen noemen, maar ik verwacht dat er gaten zitten van voor en na de crisis. Vastgoed, derivaten, rommelhypotheken. Waarom is SNS Reaal op de fles gegaan? Spaans vastgoed. Bovendien wordt de test gedaan op het moment dat de vruchten van de conjuncturele opleving nog niet geplukt kunnen worden in Nederland. Er komen interessante tijden aan voor De Nederlandsche Bank.”

Wat zijn de economische vooruitzichten voor Nederland dit jaar?

„De economie heeft in ieder geval weer een polsslag. Maar een beetje groei is niet genoeg. En er is een gebrek aan consumentenvertrouwen – gedeeltelijk ook terecht: Nederlanders zitten tot hun nek in de schulden. We hebben huishoudens als land verleid om enorme schulden aan te gaan.”

Premier Rutte moedigt nog steeds aan juist geld uit te geven: koop dat huis, koop die auto!

„Absoluut doen – als je het betalen kunt. Maar het is gevaarlijk om mensen aan te moedigen geld uit te geven zonder dat je hun omstandigheden kent.”

Wat is er nodig voor echte economische groei?

„We moeten de investeringen weer aan de gang krijgen – er wordt in Nederland ontzettend weinig geïnvesteerd. Ik verwacht geen sterke groei, tenzij er op dat vlak een grote omslag plaatsvindt.”

Ziet u heil in het Nationale Investeringsinstituut dat het kabinet optuigt, dat investeringen moet stimuleren?

„Nee. Zoiets is leuk, maar een druppel op een gloeiende plaat. Dat werkt alleen als je het op grote schaal doet en er een hoop geld tegenaan gooit.”

Dan denkt u aan een bedrag van?

Buiter is even stil, kijkt omhoog en telt geluidloos bedragen bij elkaar op. „Zo’n tien miljard per jaar. Maar dan nog ben ik geen voorstander. Dit soort dingen leidt – met goede bedoelingen – geheid tot problemen. Omdat er niet strikt op basis van marktcriteria wordt geleend. En omdat politieke connecties te makkelijk een rol kunnen spelen – dan is de kans op corruptie groot. Het zou leuker zijn als de banken weer zelfvertrouwen krijgen om meer geld uit te lenen. Maar ik verwacht dat dat nog wel twee jaar zal duren. De erfenis van de zombiebanken is groot.”