Column

Er is geen moraal

Martin Scorseses The Wolf of Wall Street was vorige week al te zien in Utrecht, als ‘sneak preview’ neem ik aan, want hij draaide nog in een klein bovenzaaltje van de bioscoop. Ik zat er ruim tweeënhalf uur dicht op twee twintigers, jong en mooi en uit al hun poriën feestelijk walmend naar alcohol. Ze bestreden hun kennelijke nadorst en honger door gedurende de hele film luidruchtig in plastic waterflesjes te knijpen en chocoladechips tussen hun kaken te vermalen.

Allemaal best herkenbaar, maar mijn gezelschap en ik voelden ons opeens wel erg oud. We hebben niet zo veel tijd meer om naar de film te gaan. Allerlei ons bekende gebruiken – zoals fluisteren in plaats van hardop praten, of even inhouden in het gangpad zodat mensen op de achterste rijen de zaal ook gewoon kunnen verlaten – leken intussen geheel gewijzigd. Het was nu ieder voor zich.

Maar het was het waard: The Wolf of Wall Street is fenomenale satire. Een instant-klassieker met Scarface-allure, maar dan over geld en ook nog bijzonder grappig. Zo tegelijk messiaans en komisch als Leonardo DiCaprio de coke snuivende, pillen poppende oplichter in effecten Jordan Belfort speelt: het is zijn beste rol tot nu toe.

Ik begrijp dan ook niets van filmcritici die toch nog vinden dat The Wolf of Wall Street meer verbanden zou moeten leggen met de financiële crisis en dat er meer ‘moraal’ in de film zou moeten zitten. Niet alleen omdat DiCaprio’s rol wel oppervlakkig móet zijn en uitsluitend naar zichzelf kan verwijzen – hoe anders hebzucht en niets dan hebzucht portretteren? Het is ook zoiets als willen testen of Van Goghs Zonnebloemen in hun kleine vaas tegen de zwaartekracht bestand zijn.

Gisteren was er nieuws over Almere, waar de jeugd dit jaar met vuurwerk voor 71.000 euro vernielde, en toch door burgemeester Annemarie Jorritsma (VVD) wordt beloond met een skatepark van 15.000 euro. Dat paste in een bewustwordingscampagne: de gemeente had de jongeren eerst geleerd hoe duur stadsmeubilair was en ze toen een premie in het vooruitzicht gesteld als de schade onder de 75.000 euro zou blijven – vorig jaar bedroeg die namelijk nog ruim een ton.

Je kunt dat beschouwen als zo’n opvoedstrategie die goed gedrag beloont, en slecht gedrag negeert: gewoon effectief. Je kunt het ook zien als een typische uitwas van het pragmatische huidige kabinetsbeleid. Twee jaar geleden had de VVD nog ‘Vandalen gaan betalen’ op verkiezingsposters staan. En ‘Meer straf en minder begrip voor criminelen’. En ‘Meeleven met slachtoffers, niet met daders’. Maar laat u dat maar zitten als we 25.000 euro kunnen verdienen. In de Bilt hebben ze dit jaar met vuurwerk twee bijenkasten opgeblazen – belonen we volgend jaar vuurwerkvandalen als ze de helft van de toch al schaarse bijen uitroeien?

Het probleem is niet de afwezigheid van moraal in misschien wel de beste film van dit jaar. Het probleem is het verdwijnen van moraal uit het echte leven, en hoe dat loont. Laat The Wolf of Wall Street daar nu precies over gaan.