Dankzij algoritmes neemt de computer uw besluiten

Begin 1987 bracht een man die voor de technologiebeurs Nasdaq werkte een routinebezoek aan een van zijn snelst groeiende klanten. Het was het bedrijf van beurshandelaar Thomas Peterffy. Tot zijn verbazing was het op de vloer van Peterffy niet de gebruikelijke chaos van rinkelende telefoons, ratelende printers en schreeuwende handelaren, maar heerste er een serene rust.

Peterffy liet de Nasdaqman zien hoe dat kwam. Hij had het Nasdaq-scherm waarop de recentste koersen werden getoond, met een bundel draden verbonden met een IBM-computer. Die computer was gevoed met een grote verzameling instructies en besliste op grond daarvan over koop en verkoop van een setje aandelen.

Die beslissingen werden vervolgens niet ingetikt op een toetsenbord, maar onmiddellijk aan de beurs doorgegeven. Er kwam geen mensenhand meer aan te pas en het was sneller dan een mens ooit kon zijn. Het was het eerste geheel geautomatiseerde koop- en verkoopsysteem ter wereld. Peterffy zou er uiteindelijk miljardair door worden.

Zo begint Automate This. How algorithms took over our markets, our jobs and the world, een boek over de invloed van het algoritme, de set instructies die van een computer een beurshandelaar, een componist, een arts of een advocaat kan maken. Christopher Steiner sprak met een groot aantal pioniers op dit gebied en tekende met veel gevoel voor sprekende details de sterke staaltjes op.

Het principe klinkt eenvoudig. Je moet in een enorme hoeveelheid gegevens het patroon zien te vinden waarnaar je op zoek bent. Dus: welke beurskoersen bieden het beste uitzicht op winstgevende transacties? Wat is het kenmerkende van de muziek die een toptien-notering haalt? Welke symptomen voorspellen het beste de ziekte X?

Vervolgens moet je dat patroon vertalen in computercode. Dat komt voornamelijk neer op het intikken van ontelbare IF… THEN-instructies. Tenslotte voer je de gegevens uit de actualiteit in. De computer beslist dan of je Apple moet kopen of juist verkopen, of je misschien longontsteking hebt en of het gitaarnummer dat je zojuist voorspeelde enige hitpotentie heeft.

Wall Street is lange tijd de grote aanjager van de algoritmisering geweest. Tot aan 2008 slaagden de grote banken en handelshuizen erin de slimste afgestudeerde computerwetenschappers en wiskundigen naar hun bedrijven te lokken. Na de ondergang van Lehman Brothers werd dat anders. De wizzkids werken nu ook bij organisaties als Facebook en Twitter, of ze adviseren call-centers. Ook daar kunnen computers helpen, zegt Steiner. De mededeling die je tegenwoordig vaak hoort: ‘dit gesprek kan worden opgenomen’, kan erop duiden dat een computer meeluistert en bezig is een paar terabytes aan zijn dataverzameling toe te voegen. Zodat hij zijn algoritmes over de meest efficiënte aanpak van lastige klanten of moeilijke vragen nog wat kan bijslijpen.

Steiner legt alles helder uit, hij heeft de gevallen die hij noemt zelf onderzocht en beschrijft met aanstekelijk enthousiasme de brainwaves en de uitvindingen van de algoritmepioniers. Daar zit ook een minpuntje: heel kritisch is hij niet. Algoritmes hebben de wereld veel gebracht, maar ze hebben ons ook opgezadeld met internetadvertenties die je hinderlijk volgen, financiële producten die niemand begrijpt en de formulepop van Sky Radio.