Bestrijding antisemitisme met spreekverbod werkt averechts

De opluchting bij de Franse regering was groot toen de hoogste bestuursrechter van het land gisteren een voorstelling verbood van de antisemitische provocateur en komiek Dieudonné M’bala M’bala. Die opluchting is begrijpelijk, maar ook kortzichtig. Triomfalisme is hier niet op zijn plaats. Het verbieden van een theatervoorstelling, hoe verwerpelijk en walgelijk die ook mag zijn, is in een vrije samenleving altijd een nederlaag.

De minister van Binnenlandse Zaken, Manuel Valls, zei gisteravond: „We kunnen niet verdraagzaam zijn jegens haat, racisme, antisemitisme en ontkenning van de holocaust.” Daar heeft hij groot gelijk in. Het is goed, en ook hoognodig, dat Frankrijk de aanpak van deze problemen prioriteit geeft.

Maar niet door spreekverboden op te leggen. Of die juridisch houdbaar zijn, zal mogelijk nog voorgelegd worden aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Maar in elk geval is het risico groot dat het verbod in de Franse samenleving een averechts effect heeft. Straks kan Dieudonné, met zijn giftige ‘grappen’ over gaskamers en Joodse werelddominantie, zich nog opwerpen als martelaar van het vrije woord.

Met haar harde opstelling heeft de Franse regering, nu gesteund door de Conseil d’État, de dubieuze komiek een extra groot podium gegeven. Niet in het theater in Nantes, waar hij gisteren zou spelen, en wellicht in geen enkel Frans theater meer. Maar wel staat Dieudonné nu meer dan ooit voor het voetlicht van de publiciteit, en blijft hij ook een groot fenomeen in de sociale media. De ‘inflexibele opstelling’ waartoe president Hollande bestuurders in het land opriep, is precies waar een provocateur als Dieudonné op uit is.

Minister Valls onderbouwde zijn bestrijding van het racisme en antisemitisme gisteren met de woorden: „Dat is Frankrijk niet.” Het is duidelijk wat Valls bedoelde: dit is in strijd met de waarden van de Franse republiek. Maar helaas is racisme en antisemitisme wel degelijk een deel van de hedendaagse Franse samenleving. Kijk op internet naar de talloze foto’s van jonge en minder jonge Fransen die het door Dieudonné bedachte gebaar maken dat op de Hitlergroet lijkt, de quenelle. Het zou niets met antisemitisme te maken hebben. Maar wie al die mensen met hun linkerhand op hun gestrekte rechterarm ziet poseren voor Joodse instellingen, Israëlische vlaggen, Holocaustmonumenten en treinwagons, die weet wel beter.

Of het nu voortkomt uit haat of gevaarlijke onbenulligheid, het bestrijden van dit soort haatzaaierij is niet alleen een zaak voor de politiek en de rechtspraak, maar voor de hele Franse samenleving – liefst in vrijheid.