Waar zijn toch al die werkloze kunstenaars?

Waar zijn de werklozen door de bezuinigingen op de cultuursubsidies? Uitkeringsinstantie UWV kan ze nauwelijks vinden.

Een paar jaar geleden was het op het UWV Werkplein in Amsterdam-Noord nog een komen gaan van mensen die op zoek waren naar werk. Nu oogt het pand verlaten, net als sommige winkelpanden op het troosteloze Buikslotermeerplein. Uitkeringsinstituut UWV doet niet meer aan begeleiding van werklozen, want het krijgt daar geen geld meer voor. Toch komen er op deze plek nog werklozen voor begeleiding. Alleen is het wel een heel specifieke groep: uitsluitend mensen die zijn ontslagen bij culturele instellingen die per 2013 geen of minder subsidie kregen van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Eind 2011, toen de omvang van de bezuinigingen op de cultuursubsidies duidelijk werd, schatten vakbond FNV Kiem en de Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK) in dat zo’n 3.000 werknemers van door het Rijk gesubsidieerde culturele instellingen hun werk zouden kwijtraken, met name in de podiumkunsten. De belangenorganisaties drongen er bij het ministerie op aan om geld vrij te maken voor begeleiding van deze werklozen. Dat geld kwam er: 3,8 miljoen euro. Met dat geld werd bij het UWV een Servicepunt Kunst en Cultuur opgericht, dat de werklozen moest gaan begeleiden.

Of het budget helemaal uitgegeven gaat worden, is nog de vraag. Van de 3.000 werknemers die naar verwachting hun werk zouden kwijtraken, heeft het UWV er tot nu toe 600 kunnen traceren, ontslagen bij 260 culturele instellingen die geen of minder subsidie krijgen. „We verwachten dat dit aantal nog wel zal oplopen, omdat er gezelschappen zijn die nu nog draaien op reserves, maar dat niet zullen volhouden”, zegt Martin Verboom, die namens de Federatie van werkgeversverenigingen in de cultuur betrokken is bij het project.

Volgens Guus Calicher, projectleider bij het Servicepunt, is het moeilijk om de doelgroep in beeld te krijgen. Veel mensen vinden zelf hun weg, stoppen met werken, gaan met pensioen of beproeven hun geluk in het buitenland. „Bovendien werken in de culturele sector relatief veel mensen als freelancer of zzp’er. Die verloren door de bezuinigingen misschien wel hun werk, maar ze behoren niet tot de doelgroep die wij mogen begeleiden”, zegt hij. „We moesten dus actief op zoek in onze bestanden naar mensen met een WW-uitkering die in aanmerking komen voor begeleiding.”

Overal in het land werden voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd. Storm liep het niet. Zo’n 240 mensen zijn tot nu toe begeleid. Het UWV hield aanvankelijk rekening met de inzet van zo’n dertig medewerkers, maar inmiddels zijn dat er nog maar zeven.

Ontslagen werknemers uit de culturele sector die zich aanmelden voor begeleiding hebben recht op negen ‘contacturen’. Dat aantal kan oplopen als iemand meedoet in een gespreksgroep met lotgenoten.

Veel praten over verleden en toekomst is een essentieel onderdeel van de begeleiding. „Ontslagen werknemers hebben eerst een flinke tijd nodig om afscheid te nemen van hun oude baan”, vertelt Esther Molenaar, medewerker van het Servicepunt. „Voor velen betekent hun ontslag dat ze op zoek moeten naar een baan buiten de culturele sector. Dat is juist voor deze groep heel moeilijk. Het zijn mensen die al in een vroeg stadium hebben besloten hun passie te volgen en genoegen te nemen met een lager inkomen.”

Wat het Servicepunt niet doet, is directe bemiddeling bij specifieke vacatures. Molenaar: „Wij geven mensen middelen om zelf te zoeken, ook buiten de culturele sector. We vergroten hun kansen op de arbeidsmarkt met individuele begeleiding, groepsgesprekken en korte trainingen, zoals een workshop netwerken en social media.” Calicher: „De ervaring leert dat de meeste kansen zich voordoen binnen het eigen netwerk. Banen verdwijnen met honderdtallen, maar ontstaan per stuk.”

Geld om werklozen volledig om te scholen is er niet. Bijscholing is wel mogelijk. Daarvoor is maximaal 5.000 euro per persoon beschikbaar.

Omdat het project pas langzaam op gang kwam, mag het UWV ook dit jaar nog doorgaan met de begeleiding. Het budget van 3,8 miljoen euro is nog niet op. Tot nu toe is 7 ton uitgegeven, circa 3.000 euro per persoon. Van de 240 mensen die zijn of worden begeleid hebben 26 een vaste baan gevonden. Dat is, vergeleken met de 3.000 werklozen die uitgangspunt waren, niet veel. Toch vinden de initiatiefnemers het project niet mislukt. „Niet iedereen is op zoek naar een vaste baan. Veel klanten vinden ook tijdelijke klussen”, zegt Calicher. „Het vele in- en uit- de WW stromen is zeer typerend voor de culturele sector.”